انجمن های تخصصی پاکدل

نبردهای مشهور جهان

amir3faz — Tue, 07 Sep 2010 11:27:09 GMT

نبرد جزایر فالکلند

جزاير فالكلند در اقيانوس اطلس جنوبى كه در قرن ۱۸ به تصرف انگليس درآمد در ۱۹۸۲ مبدل به صحنه يكى از پيكارهاى بزرگ تكنولوژيكى نيمه دوم قرن بيستم شد. اين جنگ اگرچه از بعد زمينى و نفرات درگير، نبردى كوچك محسوب مى شد اما از نقطه نظر دريايى جنگى كم سابقه بود و لااقل پس از جنگ دوم جهانى، جهان شاهد چنين نبردى در دريا نبوده است. دليل شروع جنگ نيز به بحث بى اهميت ماهيگيرى انگليسى هاى مقيم اين جزيره كه كمتر از ۱۰ هزار نفر بودند بازمى گشت. البته اين مسأله بهانه اى بود تا جنگ آغاز شود چرا كه اعتراض اصلى به ادعاى مالكيت آرژانتين كه كمتر از ۱۰۰۰ كيلومتر با جزاير فالكلند (مالويناس) فاصله داشت بازمى گشت، حال آنكه اين جزيره در ۱۱ هزار كيلومترى انگليس واقع بود.
آغاز جنگ
در آوريل ۱۹۸۲ ژنرال هاى آرژانتينى براى دستيابى به شهرت داخلى و خلاصى از گرفتارى هاى اقتصادى و سياسى كشور بحث لزوم آزادسازى مالويناس را مطرح كردند و بلافاصله با اعزام ۱۱ هزار سرباز تكاور (نيروهاى هوادريا) جزيره را اشغال كردند. گمان آنها اين بود كه انگليس به دليل آنكه ديگر قدرت گذشته را ندارد (در دهه ۷۰ انگليس بخش بزرگى از نبرد ناوها و ناوهاى هواپيمابر بزرگ خود را كنار گذاشت چرا كه از عهده مخارج نگهدارى آنها برنمى آمد) بنابراين به مذاكرات سياسى و اعتراضات ديپلماتيك بسنده مى كند.
اما پاسخ انگليس كوبنده بود. آنها ابتدا توسط يك زيردريايى اتمى با ۲ اژدر، يك رزمناو آرژانتينى را در ۲۵۰ مايلى جنوب فالكلند غرق كردند و سپس به اعزام ۲ ناو عظيم هواپيمابر و ۳۰ ناوچه (فريگيت) و رزمناو و ۲۵ ناو نفربر و لجستيكى اقدام كردند در حالى كه زيردريايى هاى اتمى و غير اتمى نيز همراه آنها بود.
در ۲۵ آوريل ۱۹۸۲ هلى كوپترهاى انگليسى زيردريايى آرژانتينى سانتافه را صدمه زده و آن را به تسليم شدن واداشتند. در روز ۲۶ آوريل نيروهاى آرژانتينى مستقر در جزيره جورجيا واقع در شرق فالكلند در اثر آتش شديد ناوهاى انگليس تسليم شدند و در ۲ ماه مه زيردريايى انگليسى كانگورو رزمناو بزرگ آرژانتينى بلگرانو را غرق كرد.
حمله متقابل آرژانتينى ها به ناوگان اصلى انگليس و ناوهاى هواپيمابر آنها بى نتيجه بود و در نتيجه شكست اين حمله ناوهاى آرژانتينى به سمت سواحل آرژانتين عقب نشينى كردند.
انگليسى ها در روزهاى سوم و چهارم ماه مه نيز دو كشتى ديگر آرژانتينى را هدف قرار مى دهند.
ورود نيروى هوايى آرژانتين
ضربات پى در پى انگليس به نيروى دريايى آژانتين سبب از گردونه خارج شدن اين نيرو شد، حال آنكه خلبانان آژانتينى از ۴ مه با ورود به جنگ صحنه نبرد را تغيير دادند.
ابتدا يك **** اتاندارد آرژانتينى با پرتاب موشك معروف اگزوست ناو بزرگ شفيلد انگليس را غرق مى كند كه در اين حادثه ۲۰ انگليسى كشته مى شوند. در ۱۰ مه ناو گلاسكوى انگليس مورد اصابت بمب هاى هواپيماى آرژانتينى قرار مى گيرد اما غرق نمى شود. ضربات آژانتينى ها اگرچه سبب كند شدن عمليات دريايى انگليس مى شود اما آن را متوقف نمى كند و ناوهاى نفربر و لجستيكى انگليس خود را به سواحل فالكلند مى رسانند تا اقدام به پياده كردن نيرو كنند.
غرق شدن ۵ ناو انگليسى
از اين زمان به بعد جنگ سرعت بالايى به خود مى گيرد. هواپيماهاى ميراژ، **** اتاندارد و اى-۴ آرژانتينى با قبول خطر خود را به ارتفاع پايين رسانده و ناوشكن هاى در حال عمليات پياده كردن نيرو را در هم مى كوبند. ناوهاى گلا مورگان، سرگالاهاد، پليموت و سر تريسترام مورد اصابت قرار مى گيرند اما اين ضربات تأثيرى روى عمليات عظيم انگليسى ها ندارد. قصد ارتش انگليس پياده كردن ۲ تيپ نيرو بود كه در ۲۱ ماه مه عملى شد و هواپيماهاى عمود پرواز سى هارير نيز ۲ ناو آرژانتينى كه قصد كمك رسانى به نيروهاى آرژانتين را داشتند نابود كردند. اما خلبانان آرژانتينى به بهاى تلفات زياد حملات خود را ادامه داده و موفق مى شوند با موشك و بمب ناوهاى آروگانت، سر پليانت را صدمه زده و ناو آردنت را غرق كنند.
در ۲۳ ماه مه آنها ناوچه آنتلوپ انگليس را نيز با موشك هدايت شونده از ناحيه «پاشنه» مورد اصابت قرار مى دهند. اما در همان روز هلى كوپترهاى لينكس انگليس نيز ناو عظيم لجستيكى ۱۳ هزار تنى آرژانتين را با موشك هاى هوا به دريا منهدم مى كنند.
اگرچه آرژانتين در نبرد فالكلند مطمئن بود نبرد را در دريا باخته اما جنگ در هوا و زمين را با شدت ادامه داد و غرق شدن ناوشكن كاونترى در ۲۵ ماه مه رقم تلفات انگليسى ها را به غرق يا صدمه جدى براى ۱۱ ناو مى رساند.
ضربه بزرگ به انگليس
بدترين ضربه براى نيروى دريايى انگليس برخلاف آنچه همگان گمان مى كنند غرق ناو شفيلد نبود بلكه غرق ناو لجستيكى «آتلانتيك كانوير» در ۲۶ مى بود. موشك هاى اگزوست در اين عمليات موفق كه توسط هواپيماهاى ساخت فرانسه پرتاب شدند، اين ناو عظيم را غرق مى كنند. غرق اين ناو سبب به زير آب رفتن ۸ هلى كوپتر «وسكس» و ۳ فروند شنوك و وقفه جدى در عمليات توسط انگليسى ها مى شود.
آرژانتينى ها روز بعد ناوشكن برودورو را نيز مورد اصابت قرار مى دهند. اگرچه ناو غرق نمى شود اما جسورانه ترين حركت آرژانتينى ها حمله به «گروه ناو» بزرگ انگليسى در اقيانوس اطلس بود. در اين عمليات بى حاصل كه در ۳۰ ماه مه توسط هواپيماهاى اسكاى هاوك و **** اتاندارد انجام شد آنها به ناو هواپيمابر اينونسبل و ناوهاى اطراف آن حمله كردند اما حجم آتش شديد «هسته اصلى دريايى انگليس» به اندازه اى بود كه خلبانان آرژانتينى ادامه عمليات را بى فايده ديده و تنها به غرق كردن يك نفتكش و پرتاب يك موشك اگزوست (كه توسط انگليسى ها منحرف گرديد) بسنده كردند.

همه چیز درباره مصر باستان

amir3faz — Tue, 07 Sep 2010 11:16:36 GMT

زندگی پس از مرگ در مصر باستان

هرم بزرگ خئوپس
مردمان مصر باستان خدایان متعددی را میپرستیدند و اعتقادات مذهبی آنها، مانند بسیاری از مذاهب باستانی، برپایه وجود خدایان اساطیری و قدرتهای گوناگون آنها بود.

یکی از اعتقادات قوی در میان مصریان، اعتقاد به زندگی پس از مرگ بود که شرح آن در این مطلب نمی گنجد. در اینجا تنها به ذکر این مطلب اکتفا می کنیم که ساختن اهرام بر پایه همین اعتقاد بوده است و غراعنه مصر بیش از هر چیز نگران زندگی پس از مرگ خود بوده و اهرام در واقع قصرهایی برای این زندگی دوباره آنها به شمار می آمد که با اتاقهای متعدد و لوازم مجلل آماده شده و برای فرعون خوردنی وآشامیدنی و مال و ثروت کافی در آن قرار داده میشد.

هرم بزرگ جیزه
هرم بزرگ جیزه از عجایب هفت گانه و در واقع تنها بازمانده این هفت بنای اعجاب آور جهان باستان به شمار می آید. چگونگی ساخته شدن این هرم هرگز به طور قاطع معلوم نشده است و درباره آن نظرهای مختلفی وجود دارد.بنا به گفته هرودوت، تاریخ نگار یونان باستان، بنای هرم 30 سال طول کشیده است و صد هزار برده برای ساختن آن به کار گرفته شده اند.

نظریه دیگری نیز سازندگان هرم را کشاورزانی عنوان کرده است که به دلیل طغیان رود نیل در فاصله ماههای تیر تا آبان، به کار ساختمان میپرداختند و برای آن دستمزد میگرفتند. طغیان رود به حمل و نقل سنگهای بنا نیز کمک میکرد. این سنگها از راه دور آورده میشد و هریک حدود 2.5 تن وزن داشتند. زمان ساخته شدن هرم سالهای 2566-2589 قبل از میلاد تخمین زده شده است و بیش از 2,300,000 بلوک سنگی در آن به کار رفته و ارتفاع آن- پس از از بین رفتن 9 متر از قسمت بالای آن- در حال حاضر به 140 متر می رسد. این هرم بزرگترین و قدیمی ترین هرم جیزه به شمار می آید.

خوفو یا خئوپس (فرئون سازنده هرم)
خوفو (Khufu) که در زبان یونانی خئوپس (Kheops) گفته میشود، دومین فرعون از سلسله چهارم فراعنه به شمار می آید و دوران سلطنتش حدود 23 یا 24 سال تخمین زده شده است. بنا به گفته هرودوت، خئوپس بر خلاف پدرش سنفرو (Sneferu) و پدربزرگش جوسر نتیریکیت (Djoser Netjeriket)، که هر دو شاهانی بخشنده و مردمدار بودند، مردی خشن و شاهی ظالم بود. او سه همسر داشت که هر یک در یکی از سه هرم کوچک دیگر دفن شده اند.

هرچند که هرم بزرگ به نوعی معرف جوهره مصر باستان به شمار می آید، از دوران سلطنت فرعون سازنده آن اطلاع چندانی در دست نیست. قرنها پس از سلطنت خئوپس، هرودوت در باره او نوشته است: " خئوپس سرزمین مصر را دچار هرنوع بدبختی ممکن کرد. او معابد را بست، تقدیم قربانی را نزد رعایای خود ممنوع اعلام کرد و آنها را وادار کرد تا بدون استثنا برایش کارگری کنند...مصریان به زحمت میتوانستند نام او را بر زبان بیاورند..و این از شدت تنفرشان بود.." نکته جالب دیگر اینکه با وجود عظمت و شکوه هرم، قایق بی نظیر تشییع جنازه و اشیای اعجاب انگیز مراسم به خاک سپاری که از خئوپس به جا مانده است، تنها تصویر موجود از چهره او یک مجسمه عاج 10 سانتی متری است.
برگرفته از سایت سیمرغ

تست روانشناسی مخصوص مجرد ها

sama — Tue, 07 Sep 2010 11:16:34 GMT

در بین ما افرادی وجود دارند که مجردند و ترجیح می دهند هر چه زودتر تشکیل خانواده بدهند، اما در این بین هستند اشخاصی که ترجیح می دهند همچنان مجرد بمانند و یا دیر تر ازدواج کنند. باید اشاره داشت در بیشتر افرادی که تشکیل خانواده می دهند میل به ازدواج احساس می شود، یعنی زمانی که این احساس در آنها به وجود آمد تشکیل خانواده می دهند… حال شاید شما بپرسید، این نیاز را چگونه باید در وجود خودمان بشناسیم تا ازدواج کنیم… آیا اصلاً چنین احساسی در ما به وجود می آید یا نه؟ تست های زیر را پاسخ دهید تا متوجه شوید که در وجودتان چنین میلی دارید یا خیر؟

۱- آیا زمانی که مادر و پدری را به همراه فرزند کوچکشان می بینید، غبطه می خورید؟

الف) بله
ب) خیر
ج)گاهی اوقات

۲- آیا زمانی که یک زوج جوان را در حال خنده می بینید، افسوس می خورید؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۳-آیا همچون گذشته از اوقات تنهایی تان لذت می برید؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۴- زمانی که در جمع دوستان متاهل هستید،به خود می گویید که ای کاش من هم متاهل بودم؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۵-آیا شده که تا به حال حضور شخصی از جنس مخالف، شما را دگرگون کند؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۶- آیا تا کنون به این موضوع فکر کرده اید که تنهایی دیگر بس است؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۷-آیا تا کنون برایتان پیش آمده که شادی تان را بخواهید به کسی از جنس مخالف، انتقال دهید؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۸- آیا شما موسقی های آرام گوش می دهید؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۹- آیا شده زمانی که پشت ویترین یک فروشگاه هستید، احساستان به شما بگوید برای کسی هدیه ای بخرید؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۱۰- آیا رنگ زندگی برای شما تغییر کرده است؟ امیدواریم که حضور شخصی زندگی تان را دگرگون کند.

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۱۱- آیا شده در چند ماه اخیر، لبخند فردی، امید را در دلتان زنده کند و نگاه شما به زندگی تغییر کند؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۱۲- زمانی که پدر مادرتان می گویند، دیگر زمان ازدواج فرا رسیده است، اخم نمی کنید؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۱۳- آیا به تازگی در خیالتان مراسم خواستگاری را مرور می کنید؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

۱۴- آیا اخیرا برایتان پیش آمده عاشق کسی شده باشید، اما حجب و حیا اجازه ندهد، آن را با او در میان بگذارید؟

الف)بله
ب)خیر
ج)گاهی اوقات

نتیجه:

اگر از ۱۴ پرسش بالا به ده گزینه پاسخ بلی داده اید، به این معنی است که نیاز به ازدواج در وجودتان احساس شده است و اگر به ده گزینه پاسخ خیر داده اید، به این معنی است که نیاز به ازدواج هنوز در وجودتان احساس نشده است و اگر به هفت گزینه پاسخ گاهی اوقات داده اید به این معنی است که هنوز سر در گم هستید و نمی دانید که باید ازدواج کنید یا نه، همچنان مجرد بمانید.

انواع انسان از دید دکتر شریعتی

sama — Tue, 07 Sep 2010 11:13:21 GMT

دکتر علی شریعتی انسانها را به چهار دسته تقسیم کرده است:

1. آنانی که وقتی هستند هستند وقتی که نیستند هم نیستند

عمده آدمها. حضورشان مبتنی به فیزیک است. تنها با لمس ابعاد جسمانی آنهاست که قابل فهم می‌شوند. بنابراین اینان تنها هویت جسمی دارند.

2. آنانی که وقتی هستند نیستند وقتی که نیستند هم نیستند

مردگانی متحرک در جهان. خود فروختگانی که هویتشان را به ازای چیزی فانی واگذاشته‌اند. بی شخصیت‌اند و بی اعتبار. هرگز به چشم نمی‌آیند. مرده و زنده‌اشان یکی است.

3. آنانی که وقتی هستند هستند وقتی که نیستند هم هستند

آدمهای معتبر و با شخصیت. کسانی که در بودنشان سرشار از حضورند و در نبودنشان هم تاثیرشان را می گذارند. کسانی که هماره به خاطر ما می‌مانند. دوستشان داریم و برایشان ارزش و احترام قائلیم.

4. آنانی که وقتی هستند نیستند وقتی که نیستند هستند

شگفت انگیز ترین آدمها. در زمان بودشان چنان قدرتمند و با شکوه اند که ما نمی‌توانیم حضورشان را دریابیم. اما وقتی که از پیش ما میروند نرم نرم آهسته آهسته درک می‌کنیم. باز می‌شناسیم. می فهمیم که آنان چه بودند. چه می گفتند و چه می خواستند. ما همیشه عاشق این آدمها هستیم . هزار حرف داریم برایشان. اما وقتی در برابرشان قرار می‌گیریم قفل بر زبانمان می‌زنند. اختیار از ما سلب می‌شود. سکوت می‌کنیم و غرقه در حضور آنان مست می‌شویم و درست در زمانی که می‌روند یادمان می آید که چه حرفها داشتیم و نگفتیم. شاید تعداد اینها در زندگی هر کدام از ما به تعداد انگشتان دست هم نرسد.

جنايت مرموز در جنگل

ma122 — Tue, 07 Sep 2010 09:52:01 GMT

جنايت مرموز
در جنگل

ایران: كشف جسد زن ناشناس در جنگل «توسكستان» بازپرس و پليس گرگان را در برابر جنايت مرموزي قرار داد.

عصر پنجشنبه 11 شهريور مردمي كه براي تفريح به جنگل توسكستان گرگان رفته بودند، با استشمام بوي تعفن از داخل جنگل، به موضوع مشكوك شده و پليس را باخبر كردند.

گروهي از مأموران پس از حضور در محل و حفر زمين ناگهان با پيكر زني روبه‌رو شدند.

قاضي «علي حاجي دون» - بازپرس شعبه سوم دادسراي عمومي و انقلاب گرگان - در اين باره گفت: در نخستين تحقيقات مشخص شد هيچ مدرك شناسايي همراه مقتول نيست و جسد پس از كشته شدن در محل ديگري به جنگل منتقل و دفن شده است.

از سوي ديگر با توجه به مشاهده روسري دور گردن مقتول، احتمال مي‌رود او خفه شده باشد.

وي افزود: متخصصان پزشكي قانوني پس از معاينه جسد زمان مرگ او را حدود دو هفته قبل اعلام كردند. سن قرباني بين 30 تا 40 سال تعيين شده است.قاضي حاجي دون خاطرنشان كرد، هم اكنون تحقيقات براي شناسايي هويت مقتول و كشف راز جنايت هولناك ادامه دارد.

دستگيري سارق مسلح فراري در سراوان

ma122 — Tue, 07 Sep 2010 09:48:30 GMT

كوتاه از حوادث سيستان و بلوچستان/

خبرگزاري فارس: دستگيري سارق مسلح فراري در سراوان، دستگيري 15 فروشنده موادمخدر در چابهار و... از مهم‌ترين عناوين اخبار حوادث سيستان و بلوچستان است.

به گزارش خبرگزاري فارس از زاهدان به نقل از مركز اطلاع‌رساني مرزباني سيستان و بلوچستان، فرمانده هنگ مرزي سراوان گفت: سارق مسلح سابقه‌دار توسط مرزبانان هنگ مرزي شهرستان سراوان دستگير شد.
بيژن يوسفي اظهار داشت: اين سارق مسلح به هويت "م _پ " كه چندين فقره از جمله سرقت مسلحانه، تيراندازي و ايجاد رعب و وحشت در بين مردم را مرتكب شده، به مدت 6 سال در زندان سراوان بوده كه با قرار وثيقه به مرخصي رفته و سپس متواري مي‌شود.
وي افزود: اين سارق مسلح حتي موفق مي‌شود وثيقه مورد نظر را از دادگاه سرقت كند.
فرمانده هنگ مرزي سراوان بيان كرد: مأموران هنگ مرزي سراوان پس از چندين روز كار اطلاعاتي، اين فرد را در حوالي يكي از روستاهاي اطراف سراوان شناسايي و دستگير مي‌كنند.

*دستگيري 15 فروشنده موادمخدر در چابهار
فرمانده انتظامي شهرستان چابهار گفت: از ابتداي ماه جاري، 15 فروشنده موادمخدر در اين شهرستان دستگير و پشت ميله‌هاي زندان افتادند.
عباس چالاكي افزود: مأموران انتظامي اين شهرستان از ابتداي ماه جاري در راستاي طرح دستگيري مخلان نظم امنيت و تشديد برخورد با خرده‌فروشان موادمخدر در چند عمليات پاكسازي نقاط آلوده شهرستان چابهار موفق به دستگيري اين فروشندگان موادمخدر شدند.
وي تصريح كرد: مأموران انتظامي اين شهرستان طي اين مدت با تشديد كنترل مبادي ورودي و خروجي شهرستان چابهار، 27 نفر را به اتهام حمل كالاي قاچاق دستگير و 17 دستگاه خودرو حامل قاچاق شامل لوازم منزل، احشام، لوازم خودرو، لوازم آرايشي و سوخت را توقيف كردند.
فرمانده انتظامي شهرستان چابهار در ادامه توقيف 108 دستگاه خودرو و موتورسيكلت متخلف و فاقد مدارك، كشف 6 قبضه سلاح جنگي غيرمجاز، 2 هزار و 240 ليتر سوخت و 3 هزار و 800 نخ سيگار قاچاق را از ديگر اقدامات مأموران انتظامي اين شهرستان طي اين مدت دانست و گفت: در اين مدت، 97 تبعه بيگانه غيرمجاز نيز دستگير و به اردوگاه‌هاي طرد اتباع بيگانه معرفي شدند.

* كشف 30 كيلوگرم مرفين در نوار مرزي زابل
جانشين هنگ مرزي زابل گفت: متجاوزان مرزي كه قصد ورود به داخل كشور از نوار مرزي زابل را داشتند با واكنش سريع رزمندگان اين هنگ مواجه و متواري شدند.
حسين مراقلي افزود: مرزبانان اين هنگ به محض مشاهده متجاوزان مرزي با حجم آتش سنگين و با به‌كارگيري نيروهاي زبده، مانع از ورود آنان به داخل خاك كشور شدند.
وي ادامه داد: متجاوزان كه عرصه را بر خود تنگ ديدند با برجاي گذاشتن محموله خود به دليل نزديكي به نوار مرزي به سمت خاك كشور همسايه متواري شدند.
جانشين هنگ مرزي زابل گفت: در بررسي از محل، دو كيسه حامل سه بسته يك كيلويي مرفين جمعاً مقدار 30 كيلوگرم كشف و ضبط شد.

داستانهایی از تاریخ ایران

amir3faz — Tue, 07 Sep 2010 09:05:58 GMT

شاپور ساسانی
و اجداد شیخ نشین های خلیج فارس

پاسی از شب گذشته بود به شاپور دوم ساسانی ، پادشاه ایران زمین گفتند سه مرد کهن سال از جزیره لاوان به دادخواهی آمده اند .
پس از اجازه فرمانروا ، آنها گفتند : اکنون سالهاست تازیان هر از گاهی به جزیره ما یورش آورده و مروارید های صیادان را به یغما می برند ، و اما اینبار علاوه بر مروارید یکی از دختران جزیره را نیز دزده اند که این موجب شده مادر آن دختر بر بستر مرگ باشد و پدرش هم از پی دزدان به دریا رفته و هفته هاست از او هم خبری نیست .
می گویند شاپور برافروخت و رو به سرداران کشور نموده و گفت تا جزایر ایران امن نشده کسی حق استراحت ندارد . همان شب شاپور و لشکریان بر اسب رزم نشسته و به سوی جنوب ایران تاختند . آنها جنوب خلیج فارس را که پس از دودمان اشکانیان رها شده بود را بار دیگر به ایران افزودند و دزدان تبهکار را به زنجیر عدالت کشیده و به ایران آوردند .
به گفته ارد بزرگ اندیشمند ایرانی : فرمانروایی که نتواند جلوی بیداد بزهکاران و چپاولگران را بگیرد شایستگی گرداندن کشور را ندارد .
گفته می شود پس از پاکسازی جنوب ، پادشاه ایران به جزیره لاوان رفت و از آن زن رنجور که همسر و دختر خویش را از دست داده بود دلجوی نموده و پوزش خواست .

اشعار احمد شاملو

amir3faz — Tue, 07 Sep 2010 09:02:24 GMT

قسمت دوم
برگرديم‌ به‌ مطلب‌مان‌:
بارى‌، نقاشى‌ و رقص‌ و موسيقى‌ و شعر دست‌ به‌ دست‌ هم‌ داد و درست‌ از قلب‌ مراکز اسلامى‌، از ميان‌ خانقاه‌ها به‌ تپش‌ درآمد و غريو اين‌ فرهنگ‌ سرشار از زيبايى‌ حتا در قصور خلفاى‌ ظاهراً مسلمان‌ هم‌ طنين‌افکند. تا اين‌جا رهبرى‌ مقاومت‌ و مبارزه‌ با متفکران‌ و آزادانديشان‌ بود و على‌رغم‌ دربار خلفا که‌ به‌ شدت‌ و حدت‌ به‌ صوفى‌کشى‌ و قلع‌ و قمع‌ صوفيان‌ سرکش‌ پرداخته‌ بود، تصوف‌ تا آنجا نفوذ پيدا کرد که‌ خانقاه‌ها عملا به‌صورت‌ مراکز اصلى‌ مذهبى‌ درآمد.
متأسفانه‌ اين‌جا مجال‌ آن‌ نيست‌ که‌ نشان‌ بدهم‌ اسلام‌ عربى‌ چه‌ بوده‌ و اسلامى‌ که‌ تصوف‌ ايرانى‌ از آن‌ ساخت‌ چه‌. اما مى‌توانم‌ نکته‌ى‌ کوتاهى‌ از معتقدات‌ يکى‌ از سران‌ صوفيه‌ را نقل‌ کنم‌، که‌ مشت‌ نمونه‌ى‌ خروار است‌:
«صوفيان‌ گرد آمده‌ بودند در خانقاه‌، و از بيرون‌ بانگ‌ اذان‌ برخاست‌ که‌ «الله‌اکبر»(بزرگ‌ است‌ خدا). شيخ‌ سرى‌ جنبانيد و گفت‌: ـ و اَنَا اکبرُ مِنه‌ُ. (من‌ از خدا بزرگ‌ترم‌!)»
اما کار تصوف‌ به‌ کجا کشيد؟ ـ هيچ‌. پس‌ از آن‌که‌ نقش‌ سياسى‌ اجتماعى‌ خودش‌ را به‌ انجام‌ رساند، پادشاهان‌ ايران‌ آن‌ را از درونمايه‌ى‌ فرهنگى‌ و مليش‌ خالى‌ کردند و به‌صورت‌ پفيوزى‌ و مفتخورى‌ و درويش‌ مسلکى‌ درش‌ آوردند و ازش‌ آلت‌ معطله‌ ساختند تا بى‌مزاحم‌تر، بتوانند به‌ نوکرى‌ و سرسپردگى‌ دربار خلفاى‌ عرب‌ افتخار کنند و خون‌ وطن‌خواهان‌ و استقلال‌طلبان‌ را بريزند. البته‌ اين‌ طرحى‌ اجمالى‌ و فشرده‌ بود که‌ دادم‌ و بعيد نيست‌ پاره‌يى‌ برداشت‌هايم‌ نادرست‌ هم‌ باشد. اين‌ طرح‌ را دادم‌ تا بتوانم‌ بگويم‌ که‌ آن‌ نهضت‌ عظيم‌ چه‌ بود و چه‌ شد. اما بعدها که‌ مورخان‌ مغرض‌ قلم‌ به‌ مزد، به‌ اقتضاى‌ سياست‌هاى‌ روز گفتند تصوف‌ از همان‌ اول‌ چيزى‌ مفت‌خورى‌ و گدامنشى‌ و درويش‌مسلکى‌ نبوده‌، ما اين‌ حکم‌ را مثل‌ وحى‌ منزل‌ پذيرفتيم‌.
اگـر گفته‌اند انوشيروان‌ آدمکش‌ دودوزه‌باز فرصت‌طلب‌ مظهر عدل‌ و انصاف‌ بوده‌، اين‌ حکم‌ را هم‌ مانند وحى‌ منزل‌ پذيرفته‌ايم‌ و اگر فردوسى ‌ اشتباه‌ کرده‌ يا ريگى‌ به‌کفش‌ داشته‌ و اسطوره‌ى‌ ضحاک ‌ را به‌ آن‌ صورت‌؛ جازده‌، حتا طبقه‌ى‌ تحصيل‌ کرده‌ و مشتاق‌ حقيقت‌ ما نيز حکم‌ او را مثل‌ وحى‌ منزل‌ پذيرفته‌اند.
من‌ موضوع‌ قضاوت‌ نادرست‌ درباره‌ى‌ نهضت‌ تصوف‌ يا اسطوره‌ى‌ ضحاک‌ را به‌عنوان‌ دو نمونه‌ى‌ تاريخى‌ مطرح‌ کردم‌ تا به‌ شما دوستان‌ عزيز نشان‌ بدهم‌ که‌ حقيقت‌ چه‌قدر آسيب‌پذير است‌. اين‌ نمونه‌ها را آوردم‌ تا آگاه‌ باشيد چه‌ حرام‌زادگانى‌ بر سر راه‌ قضاوت‌ها و برداشت‌هاى‌ ما نشسته‌اند که‌ مى‌توانند به‌ افسونى‌ دوشاب‌ را دوغ‌ و سفيد را سياه‌ جلوه‌ دهند و بوقلمون‌ رنگ‌ کرده‌ را جاى‌ قنارى‌ به‌ ما قالب‌ کنند.اين‌ نمونه‌ها را آوردم‌ تا چنان‌که‌ در ابتداى‌ صحبتم‌ گفتم‌، زمينه‌اى‌ باشد براى‌ آن‌که‌ به‌ نگرانى‌هايم‌ بپردازم‌، نگرانى‌هاى‌ جان‌گزايى‌ که‌ از فردا، از آينده‌، روحم‌ را مى‌تراشد و اره‌ به‌ استخوان‌هايم‌ مى‌کشد. حالا که‌ اين‌ زمينه‌ را به‌ وجود آوردم‌ مى‌توانم‌ به‌ شما بگويم‌ که‌ در شرايط‌ درون‌مرزى‌ تعصب‌ اگر براى‌ روشنفکران‌ جامعه‌ کوچک‌ترين‌ امکان‌ عمل‌ کردن‌ به‌ رسالت‌ اجتماعى‌ و انسانى‌ وجود ندارد، از شما که‌ طبقه‌ى‌ تحصيل‌کرده‌ و آگاه‌ جامعه‌ هستيد و اين‌ بختيارى‌ را هم‌ داشته‌ايد که‌ چندگاهى‌ دور از دسترس‌ اختناق‌ به‌ خودآموزى‌ بپردازيد هرگز پذيرفته‌ نيست‌ که‌ هر حکمى‌ و هر ايسمى‌ را وحى‌منزل‌ تلقى‌ کنيد و نسنجيده‌ و انديشه‌ ناکرده‌، هر حکم‌ پيش‌ساخته‌اى‌ را بپذيريد. اين‌ امکان‌ براى‌ شما وجود دارد که‌ چند صباحى‌ از نعمت‌ آزادانه‌ انديشيدن‌ برخوردار باشيد، پس‌ از اين‌ امکان‌ تا آن‌جا که‌ فرصت‌داريد سود بجوييد. اگر از يک‌ دانشجوى‌ دانشگاه‌هاى‌ ايران‌ اين‌ سخن‌ پذيرفتنى‌ باشد که‌ در شرايط‌ ناساز مجبور به‌ قبول‌ احکامى‌ مى‌شود که‌ ظاهر شسته‌ رفته‌يى‌ داشته‌ و وسيله‌يى‌ براى‌ سنجيدن‌ لنگى‌هاى‌ اين‌ احکام‌ دراختيارش‌ نبوده‌، بارى‌ چنين‌ سخنى‌ از هيچ‌ يک‌ شما پذيرفته‌ نيست‌.
بر‌اى‌ شما مجال‌ بحث‌ و جدل‌ هست‌. شما به‌ اين‌ بحث‌ و جدل‌ها، به‌ بده‌ بستان‌هاى‌ فکرى‌، محتاجيد، موظفيد، ناچاريد، زيرا حيات‌ فرداى‌ ما به‌ آن‌ بستگى‌ دارد. زيرا فردا دوباره‌ اگر تو اشتباه‌ کنى‌، سلامت‌ و هستى‌ مرا به‌خطر مى‌اندازى‌ و اگر من‌ به‌ غلط‌ بروم‌، تو را به‌ بى‌راهه‌ مى‌کشم‌. خطر کم‌ دانستن‌ از خطر ندانستن‌ بيش‌تر است‌. واقعاً راست‌ گفته‌اند قديمى‌هاى‌ ما که‌ «نيمه‌ حکيم‌ بلاى‌ جان‌ است‌ نيمه‌ فقيه‌ بلاى‌ ايمان‌». ناآگاهى‌ توده‌، خود خطرى‌ بالقوه‌ هست‌، چون‌ ناگهان‌ مى‌جنبد و بى‌فکر و بى‌هدف‌ دست‌ به‌ عمل‌ مى‌زند؛ اما اگر تو نتوانى‌ درست‌ انديشه‌ کنى‌، آن‌ خطر بالقوه‌ به‌ فاجعه‌يى‌ مبدل‌ مى‌شود.
شما بايد درهرلحظه‌، خودتان‌ را به‌ محاکمه‌ بکشيد که‌ آيا واقعاً آن‌چه‌ مى‌گويم‌ و مى‌کنم‌ درست‌ است‌؟ آيا مى‌توانم‌ بى‌ هيچ‌ نگرانى‌ و دغدغه‌يى‌ ادعا کنم‌ که‌ اگر از شرافت‌ انسانى‌ خود بخواهم‌ ضامن‌ صحت‌ انديشه‌ها و برداشت‌هاى‌ من‌ بشود، بى‌لحظه‌يى‌ ترديد اين‌ ضمانت‌ را خواهد پذيرفت‌؟ شما حق‌ نداريد کم‌ بدانيد، حق‌؛ نداريد بلغزيد، حق‌ نداريد اشتباه‌کنيد، زيرا فقط‌ ديوانه‌ها مى‌توانند توهمات‌شان‌ را حقيقت‌ صرف‌ تلقى‌کنند و از احتمال‌ اشتباه‌ هم‌ کک‌شان‌ نگزد.
حرف‌ آخرم‌ را بگويم‌: شما حق‌ نداريد به‌هيچ‌ يک‌ از احکام‌ و آيه‌هايى‌ که‌ از گذشته‌ به‌ امروز رسيده‌ و چشم‌بسته‌ آن‌ها را پذيرفته‌ايد، اي‌مان‌ داشته‌ باشيد. ايمان‌ بى‌مطالعه‌ سد راه‌ تعالى‌ بشرى‌ است‌. فقط‌ فريب‌ و دروغ‌ است‌ که‌ از اتباع‌ خود ايمان‌ مطلق‌ مى‌طلبد و به‌ آن‌ها تلقين‌ مى‌کند که‌ اگر شک‌آورديد، روى‌تان‌ سياه‌ مى‌شود؛ چرا که‌ تنها و تنها شک‌ است‌ که‌ آدمى‌ را به‌ حقيقت‌ مى‌رساند. انسان‌ متعهد حقيقت‌جو هيچ‌ دگمى‌، هيچ‌ فرمولى‌، هيچ‌ آيه‌اى‌ را نمى‌پذيرد مگر اين‌که‌ نخست‌ در آن‌ تعقل‌ کند، آن‌را در کارگاه‌ عقل‌ و منطق‌ بسنجد، و هنگامى‌ به‌ آن‌ معتقد شود که‌ حقانيتش‌ را با دلايل‌ متقن‌ علمى‌ و منطقى‌ دريابد. وقتى‌ منطق‌ ديالکتيکى‌ مرا مجاب‌ کرده‌ باشد که‌ آب‌ِ دو رودخانه‌ نمى‌تواند مرا به‌ يک‌سان‌ ترکند، من‌ حق‌دارم‌ به‌ تجربه‌هاى‌ تاريخى‌ شک‌ کنم‌؛ مگر اين‌که‌ شرايط‌ پيروزى‌ فلان‌ تجربه‌ى‌ تاريخى‌ سر مويى‌ با شرايط‌ جامعه‌ى‌ من‌ تفاوت‌ نکند. ـ کوتاه‌ترين‌ فاصله‌ى‌ ميان‌ دو نقطه‌ خط‌ راست‌ است‌ بى‌گمان‌، اما در هندسه‌ به‌ ما آموخته‌اند که‌ همين‌ نکته‌ى‌ از آفتاب‌ روشن‌تر هم‌ تا به‌طور علمى‌ اثبات‌ نشود، قابل‌ اعتنا نمى‌تواند بود. و ما در همان‌ حال‌ به‌ مهملاتى‌ ايمان‌مى‌آوريم‌ که‌ تنها اگر ذره‌يى‌ به‌ چشم‌ عقل‌ در آن‌ نگاه‌ کنيم‌ از سفاهت‌ خود به‌ خنده‌ مى‌افتيم‌.
يک‌ نگاهى‌ به‌ اديان‌ موجود جهان‌ بيندازيد:
اعتقاد و ايمان‌ دينى‌ و مذهبى‌، از بت‌پرستى‌ بگيريم‌ بياييم‌ تا دين‌ موسى ‌ و بوديسم‌ و آيين‌ زرتشت ‌ و مسيحيت‌ و چه‌ و چه‌، معمولا مثل‌ يک‌ صندوقچه‌ى‌ دربسته‌ به‌طور ارثى‌ از والدين‌ به‌ فرزند منتقل‌ مى‌شود. به‌ احتمال‌ قريب‌ به‌ يقين‌، همه‌ى‌ ما که‌ زير اين‌ سقف‌ جمع‌ شده‌ايم‌، اگر اهل‌ مذهبيم‌ به‌ مذهبى‌ هستيم‌ که‌ والدين‌ ما داشته‌اند. البته‌ اين‌جا صحبت‌ از مذهب‌ است‌ نه‌ دين‌. دين‌، تنه‌ى‌ اصلى‌ و نخستين‌ است‌. در مقاطعى‌ از تاريخ‌، دين‌، به‌ دلايل‌ مختلف‌ گرفتار انشعاب‌ مى‌شود و مذاهب‌ شاخه‌وار از آن‌ مى‌رويد و جدا سرى‌ پيش‌ مى‌گيرد. گويا دين‌ اسلام‌ هفتاد و چند شاخه‌ يا مذهب‌ داشته‌ که‌ امروز به‌ حدود صد و سى‌ و چهل‌ رسيده‌. هر مذهبى‌ هم‌ طبعاً براى‌ خودش‌ يک‌ جامعه‌ى‌ روحانيت‌ دارد.
افراد جامعه‌ى‌ روحانيت‌ هر مذهبى‌ هم‌ لامحاله‌ معتقدند که‌ تنها مذهب‌ ايشان‌ بر حق‌ است‌ و مذاهب‌ ديگر و اديان‌ ديگر کفرند و غلط‌ زيادى‌ مى‌کنند. ـ اين‌ هم‌ قبول‌، چون‌ اگر چنين‌ اعتقادى‌ نداشته‌ باشند که‌ بايد بروند دين‌ ديگرى‌ اختيارکنند.
حالا ما يک‌ لحظه‌ مذاهب‌ موجود جهان‌ را روى‌ زمين‌ در دعواى‌ کفر و دين‌ باقى‌ بگذاريم‌، خودمان‌ اوج‌ بگيريم‌ و از بيرون‌، از آن‌ بالا، به‌شان‌ نگاهى‌بيندازيم‌:
مسيحى‌ (با کاتوليک‌ و پروتستان‌ و انجيلى‌ و کواکر و گريگورى‌ و ارتودکس‌؛ آن‌ کارى‌ نداريم‌، چون‌ اين‌ها از مقوله‌ى‌ جنگ‌ داخلى‌ است‌)، مسلمان‌(با سنى‌ و شيعه‌ و حنفى‌ و حنبلى‌ و مذاهب‌ ديگر اسلام‌ هم‌ کارى‌ نداريم‌)، بودايى‌(با شينتو و کنفوسيوسى‌ و دائويى‌ اين‌ هم‌ کارى‌ نداريم‌) برهمايى‌، زردشتى‌، مهرى‌، مانوى‌، بت‌پرست‌، آفتاب‌پرست‌، آتش‌پرست‌، شيطان‌پرست‌، گاوپرست‌، يهودى‌... و همه‌ با اين‌ اعتقاد که‌ فقط‌ مذهب‌ من‌ بر حق‌ است‌.
خوب‌ ما که رفته‌ايم‌ از بالا نگاه‌ مى‌کنيم‌ براى‌مان‌ يک‌ سؤال‌ مطرح‌ مى‌شود:
بالاخره‌ همه‌ى‌ اين‌ها که‌ نمى‌توانند مذهب‌ بر حق‌ باشند. عقل‌ حکم‌ مى‌کند که‌ فقط‌ يـکى‌ از اين‌ همه‌ بر حق‌ باشد. منظـور من‌ البته‌ فقط‌ يـک‌ مثال‌ است‌ و در مثل‌ مناقشـه‌ نيست‌. و من‌ هم‌ در مقامى‌ نيسـتم‌ که‌ به‌ حق‌ و ناحق‌ بـودن‌ اين‌ مذهب‌ و آن‌ مذهب‌ حکـم‌ يا رد حکـم‌ کنم‌، اما اين‌ را مى‌توانم‌ بگويم‌ که‌ من‌ به‌صرف‌ ادعاى‌ آن‌ کاهن‌ بودايى‌ به‌ بر حق‌ بودن‌ بوديسم‌، محال‌ است‌ ايمان‌ بياورم‌، چرا؟ تنها به‌ اين‌ دليل‌ بسيار ساده‌ که‌ او مذهبش‌ به‌اش‌ ارث‌ رسيده‌ و آن‌ را بدون‌ منطق‌ و بدون‌ حـق‌ انتخاب‌ پذيرفته‌ است‌، پس‌ هيچ‌ جهتـى‌ ندارد ادعايش‌ درست‌ باشد. بودايى‌گريش‌ را ارث‌ برده‌ و به‌ اين‌ دليل‌ بسيار سست‌ مى‌گويد دين‌ بودا برحق‌ است‌ ؛ پس‌ اگر در يک‌ خانواده‌ بت‌پرست‌ متولد مى‌شد و بت‌پرستى‌ را به‌ ارث‌ مى‌برد مى‌گفت‌ بت‌پرستى‌ بر حق‌ است‌. حتا اگر يک‌ لحظه‌ هم‌ قبول‌ کنيم‌ که‌ واقعاً بوديسـم‌ دين‌ برحقى‌ است‌، باز حرف‌ آن‌ بابا يـاوه‌ است‌.
انسان‌ ذى‌شعور فقط‌ به‌ چيزى‌ اعتقاد نشان‌ مى‌دهد که‌ خودش‌ با تجربه‌ى‌ منطقى‌ خودش‌ به‌ آن‌ دست‌ يافته‌ باشد. با تجربه‌ى‌ عينى‌، علمى‌، عملى‌، قياسى‌، فلسفى‌، و با دخالت‌ دادن‌ همه‌ى‌ شرايط‌ زمانى‌ و مکانى‌.
انسان‌ يک‌ موجود متفکر منطقى‌ است‌ و لاجرم‌ بايد مغرورتر از آن‌ باشد که‌ احکام‌ بسته‌بندى‌ شده‌ را بى‌دخالت‌ مستقيم‌ تعقل‌ خود بپذيرد. پذيرفتن‌ احکام‌ و تعصب‌ ورزيدن‌ بر سر آن‌ها توهين‌ به‌ شرف‌ انسان‌ بودن‌ است‌.
متأسفانه‌ ب‌ايد قبول‌ کرد که‌ ما بسيارى‌ چيزها را پذيرفته‌ايم‌ فقط‌ به‌ اين‌ جهت‌ که‌ يک‌ لحظه‌ نرفته‌ايم‌ از بيرون‌، از آن‌ بالا به‌ آن‌ها نگاهى‌ بيندازيم‌.
جنگ‌ و جدل‌هاى‌ عقيدتى‌ فقط‌ بر سر اين‌ راه‌ مى‌افتد که‌ هيچ‌ يک‌ از طرفين‌ دعوا طالب‌ رسيدن‌ به‌ حقيقت‌ نيست‌ و تنها مى‌خواهد عقيده‌ سخيفش‌ را به‌کرسى‌ بنشاند. و چنين‌ جنگ‌ و مرافعه‌يى‌ درست‌ به‌ همين‌ سبب‌ حقير و بى‌ارزش‌ و اعتبار و خاله‌زنکى‌، وهن‌آميز و در نهايت‌ امر مأيوس‌ کننده‌ است‌. ـ داريم‌ تلفنى‌ با ولايت‌ صحبت‌مى‌کنيم‌. طرف‌ مى‌گويد هشت‌ صبح‌ است‌ و من‌ مى‌گويم‌ هشت‌ شب‌ است‌ و هر دو هم‌ راست‌ مى‌گوييم‌. اما دعوامان‌ مى‌شود، چرا که‌ يکديگر را به‌ دروغگويى‌ متهم‌ مى‌کنيم‌. او از پنجره‌ بيرون‌ را نگاه‌ مى‌کند و بر سر من‌ فرياد مى‌زند: ـ با اين‌؛ آفتابى که‌ مى‌درخشد چه‌طور به‌ خودت‌ اجازه‌ مى‌دهى‌ مرا دست‌ بيندازى‌ و دروغى‌ به‌ اين‌ بى‌مزگى‌ بگويى‌؟
من‌ هم‌ از پنجره‌ بيرون‌ را نگاه‌مى‌کنم‌ و دادم‌ در مى‌آيد که‌: ـ ياللعجب‌! ببين‌ حرام‌زاده‌ چه‌جورى‌ دارد مرا ريشخند مى‌کند!
و جنگ‌ حيدرى‌ نعمتى‌ شروع‌ مى‌شود در صورتى‌ که‌ هيچ‌ کدام‌مان‌ دروغگو نيستيم‌. فقط‌ کوتاه‌ بينيم‌، فقط‌ شرايط‌ يکديگر را درک‌ نمى‌کنيم‌، دانش‌ و تيزبينى‌ نداريم‌ و شرايط‌ زمانى‌ و مکانى‌ را در استنتاجات‌ و برداشت‌هاى‌ سطحى‌اى‌ که‌ داريم‌ دخالت‌ نمى‌دهيم‌.
آيا اين‌ توهين‌ به‌ منزلت‌ انسان‌ نيست‌ که‌ اين‌ چيز شگفت‌انگيز، اين‌ اسباب‌ موسوم‌ به‌ مغز و سيستم‌ فکرى‌ فقط‌ و فقط‌ بر عرصه‌ى‌ خاک‌ در تملک‌ اوست‌، و آن‌وقت‌ گوسفندوار به‌ دنبال‌ احکام‌ غالباً بيمارگونه‌يى‌ مى‌افتد و اين‌ مفکره‌ى‌ زيباى‌ غرورآفرين‌ را بلااستفاده‌ مى‌گذارد و ازش‌ آلت‌ معطله‌ مى‌سازد؟
کوتاه‌کنم‌:
بر اعماق‌ اجتماع‌ حرجى‌ نيست‌ اگر چنين‌ و چنان‌ بينديشد يا چنين‌ و چنان‌ عمل‌کند، اما بر قشر دانش‌آموخته‌ى‌ نگران‌ سرنوشت‌ خود و جامعه‌، بر صاحبان‌ مغزهاى‌ قادر به‌ تفکر، حرج‌ است‌. بر آن‌ دانشجوى‌ محروم‌ از آزادى‌ که‌ امکان‌ بحث‌ و جست‌وجو به‌اش‌ نمى‌دهند، حرجى‌ نيست‌، اما بر شما که‌ از امکان‌ تفحص‌ و مباحثه‌ و بده‌ بستان‌ فکرى‌ برخورداريد، حرج‌ هست‌. به‌ويژه‌ که‌ شما کناره‌جويى‌ نمى‌کنيد، به‌ من‌ چه‌ نمى‌گوييد، مردمى‌ کوشاييد و مسؤوليت‌ مى‌پذيريد. پس‌ بر شما است‌ به‌جاى‌ جامعه‌يى‌ که‌ امکان‌ تفکر منطقى‌ از آن‌ سلب‌ شده‌ است‌ عميقاً منطقى‌ فکر کنيد. خب‌: پرسش‌ نگران‌کننده‌ من‌ اين‌ است‌:
ـ شما جوان‌ها که‌ مردمى‌ شريفيد، از سرشتى‌ ويژه‌ايد، دربند نام‌ و نان‌ نيستيد، تنها سود و سلامت‌ جامعه‌ را مى‌خواهيد و جان‌ در سر عقيده‌ مى‌کنيد، کجاى‌ کاريد؟ چه‌ برنامه‌يى‌ دردست‌ داريد؟ چه‌ مى‌خواهيد بکنيد؟
کسى‌ به‌ اين‌ پرسش‌ دردناک‌ من‌ پاسخى‌ نداده‌ است‌، شما به‌ خودتان‌ چه‌ جوابى‌ مى‌دهيد؟ ـ اگر دل‌ کوچک‌تان‌ نمى‌***د، من‌ خود بگويم‌. گمان‌ کنم‌ جواب‌ اين‌ باشد که‌: چو فردا شود فکر فردا کنيم‌.
فقط‌ براى‌تان‌ متأسفم‌!
از اين‌ سؤال‌ هم‌ مى‌گذرم‌ و سؤال‌ ديگرى‌، سؤال‌ نرم‌ترى‌ مطرح‌ مى‌کنم‌:
ـ فردا چه‌ مى‌بايد بکنيد؟ آيا شما از خود چيزى‌ ساخته‌ايد که‌ فردا به‌ کارى‌ بيايد؟ با نظرى‌ انتقادى‌ در خود نگاه‌ کرده‌ايد که‌ ببينيد زيرسازى‌ فرهنگى‌تان‌ در چه‌ حال‌ است‌؟
بسيارى‌ از فرزندان‌ ملت‌ ما که‌ در خارج‌ از کشور تحصيل‌ مى‌کنند، هنگام‌؛ خروج‌ از ايران‌ به‌ دو دليل‌ کاملا روشن‌ زيرساخت‌ فکرى‌ سالم‌ ندارند. نخست‌ به‌ اين‌ دليل‌ که‌ اصولا در سنينى‌ نيستند که‌ مسائل‌ فرهنگى‌ و هويت‌ ملى‌ براى‌شان‌ مطرح‌ بوده‌ باشد يا از شرايط‌ اجتماعى‌ وطن‌مان‌ آگاهى‌هاى‌ لازم‌ به‌ دست‌ آورده‌ باشند، و دوم‌ به‌ اين‌ دليل‌ که‌ اگر هم‌ به‌ اين‌ مسائل‌ توجهى‌ نشان‌ مى‌داده‌اند، فضاى‌ سياسى‌ کشور فضايى‌ نبوده‌ است‌ که‌ در آن‌ آزادانه‌ توانسته‌ باشند راجع‌ به‌ اين‌ مسائل‌ انديشه‌ و بررسى‌ کنند. يکى‌ اين‌ که‌ امکان‌ دستيابى‌ به‌ منابع‌ چنين‌ تحقيقات‌ و تتبعات‌ کارسازى‌ درميان‌ نبوده‌، ديگر اين‌ که‌ آمارها و اطلاعاتى‌ که‌ در دسترس‌ گذاشته‌مى‌شود قابل‌اعتماد نيست‌. به‌ قولى‌ دروغ‌ بر سه‌ نوع‌ است‌: کوچيک‌ و بزرگ‌ و آمار. حتا جامعه‌شناسان‌ ما از حقايق‌ جامع‌ه‌مان‌ آگاهى‌هاى‌ درستى‌ ندارند.
ـ پس‌ کاملا طبيعى‌ است‌ که‌ غالب‌ جوانان‌ ما هنگام‌ خروج‌ از کشور، مانند ترکه‌ى‌ نازکى‌ که‌ از درختى‌ بچينند، هيچ‌ ريشه‌يى‌ با خود نداشته‌ باشند. اگر منى‌ در اين‌ سن‌ و سال‌ ناگزير به‌ جلاى‌ وطن‌ شود، به‌ هر حال‌ ريشه‌هايش‌ را با خود مى‌آورد، اما دانشجوى‌ جوان‌ يک‌ قلمه‌ بيش‌ نيست‌ ؛ نهال‌ نازکى‌ است‌ که‌ تازه‌ از درخت‌ بريده‌ در اين‌ خاک‌ غربت‌ نشا کرده‌اند و ناگزير ريشه‌يى‌ که‌ مى‌گيرد از اين‌ آب‌ و خاک‌ است‌. گيرم‌ ريشه‌ مى‌کند اما در خاکى‌ که‌ از او نيست‌. و فردا که‌ به‌ وطن‌ برگردد ريشه‌يى‌ با خود مى‌برد که‌ بدلى‌ و قلابى‌ است‌، با جغرافياى‌ فرهنگى‌ ما بيگانه‌ است‌ و با آن‌ نمى‌خواند.
من‌ از ته‌ قلب‌ اميدوارم‌ در اين‌ قضاوت‌ خود يکصد و هشتاد درجه‌ به‌ خطا رفته‌ باشم‌ اما تا آن‌جا که‌ با اجتماعات‌ دانشجويى‌ خارج‌ کشور تماس‌ داشته‌ام‌ و به‌ چشم‌ ديده‌ام‌، در ايشان‌ چندان‌ دغدغه‌يى‌ نسبت‌ به‌ اين‌ موضوع‌ بسيار بسيار حساس‌ احساس‌ نکرده‌ام‌.
دوستان‌ بسيارى‌ را ديده‌ام‌ که‌ ظاهراً محيط‌ ايرانى‌ دارند، البته‌ به‌ خيال‌ خودشان‌. يعنى‌ قرمه‌سبزى‌ مى‌خورند، با دمبک‌ رنگ‌ روحوضى‌ مى‌زنند، رقص‌ باباکرم‌ را به‌ رقص‌هاى‌ کاباره‌يى‌ ترجيح‌ مى‌دهند، يا اگر اعتقادات‌ مذهبى‌ دارند، نماز مى‌خوانند و روزه‌ مى‌گيرند، نسبت‌ به‌ چگونگى‌ ذبح‌ گوشتى‌ که‌ مى‌خورند، حساسيت‌ فراوان‌ نشان‌مى‌دهند و پاره‌يى‌ از آن‌ها اصلا خوردن‌ گوشت‌ را کنار مى‌گذارند و اگر نشود چادر به‌ سرکنند، با چارقد مى‌سازند. با مادرزن‌ و برادرزن‌ و خواهر زن‌ و زن‌ برادرشان‌ زير يک‌ سقف‌ زندگى‌ مى‌کنند و بر اين‌ گمان‌ باطلند که‌ چون‌ سفره‌ى‌ غذا را روى‌ زمين‌ مى‌گسترند، فرهنگ‌ ملى‌شان‌ را حفظ‌ کرده‌اند و ايرانى‌ باقى‌ مانده‌اند. عادت‌ را با فرهنگ‌ اشتباه‌ مى‌کنند و خود را فريب‌ مى‌دهند، چون‌ يادشان‌ رفته‌ است‌ که‌ آقازاده‌شان‌ حتا زبان‌ مادريش‌ را بلد نيست‌ و از فارسى‌ احتمالا فقط‌ کلمه‌ى‌ پدرسوخته‌ را ياد گرفته‌؛ که‌ معنيش‌ را هم‌ نمى‌داند و تازه‌ با لهجه‌ى‌ آمريکايى‌ هم‌ چيز بسيار هشلهفى‌ از آب‌ درمى‌آيد!
من‌ متأسفانه‌ تحصيل‌کردگان‌ جهان‌ديده‌ى‌ بسيارى‌ را ديده‌ام‌ که‌ از فرداى‌ کشورمان‌ هيچ‌ دغدغه‌يى‌ به‌ دل‌ ندارند. تحصيلکردگان‌ زيادى‌ را ديده‌ام‌ که‌ فردا چون‌ به‌ وطن‌ برگردند، موجود بيگانه‌يى‌ خواهندبود در حد يک‌ مستشار خارجى‌؛ بى‌ هيچ‌ آشنايى‌ با فرهنگ‌ ايرانى‌ خود، بى‌ هيچ‌ آشنايى‌ با تاريخ‌ خود، با ادبيات‌ خود، با هنر خود. موجودى‌ تک‌بُعدى‌ و فاقد خلاقيت‌ که‌ در بهترين‌ شرايط‌ يک‌ ماشين‌ است‌ و بس‌. دراين‌جا که‌ وطنش‌ نيست‌ بيگانه‌ است‌ و در آن‌جا هم‌ که‌ وطن‌ اوست‌ بيگانه‌.
رسيدن‌ به‌ درجه‌ى‌ تخصص‌ در فلان‌ يا بهمان‌ رشته‌ به‌ هيچ‌ وجه‌ مفهومش‌ صاحب‌ فرهنگ‌ شدن‌ و هويت‌ فرهنگى‌ يافتن‌ نيست‌، و سؤال‌ آزاردهنده‌يى‌ که‌ مدام‌ براى‌ من‌ مطرح‌ مى‌شود اين‌ است‌ که‌ فردا وطن‌ ما به‌ فرد فرد اين‌ جوانان‌ تحصيل‌کرده‌ نياز خواهد داشت‌، آيا فردا که‌ اين‌ جوانان‌ به‌ وطن‌ مراجعت‌ کنند تنها ليسانس‌ و دکترا و فوق‌دکترا يا گواهينامه‌ى‌ فلان‌ يا بهمان‌ رشته‌ى‌ علمى‌ که‌ به‌دست‌ آورده‌اند براى‌ پاسخ‌گويى‌ به‌ آن‌ همه‌ نيازهايى‌ که‌ داريم‌ کافى‌ خواهد بود؟

به‌ آخر حرف‌هايم‌ رسيده‌ام‌، پرچانگى‌ من‌ هم‌ خسته‌تان‌ کرده‌ است‌، دوستان‌ يک‌بار ديگر بر مطلبى‌ که‌ پيش‌ از اين‌ گفتم‌ برگردم‌:
انسـان‌ از يک‌ فضاى‌ مختنق‌ که‌ رها مى‌شود با اولين‌ احساسى‌ که‌ از آزادى‌ فکر و عقيده‌ به‌ او دسـت‌ مى‌دهد به‌هيجان‌ در مى‌آيد، و اين‌ امرى‌ بسيار طبيعى‌ است‌. احساس‌ اين‌که‌ انسان‌ مى‌تواند بدون‌ وحشت‌ از تعقيب‌ مأموران‌ دستگاه‌ تفتيش‌ عقايد، با اعتماد و استقلال‌ و اختيار تام‌ و تمام‌ براى‌ خودش‌ عقيده‌ و نظريه‌يى‌ برگزيند احساسى‌ سخت‌ شورانگيز است‌. اين‌ احساس‌ اما گاه‌ مى‌تواند باعث‌ لغزش‌ شود. اين‌ احساس‌ اما گاه‌ سبب‌ مى‌شود که‌ ما بدون‌ تفکر و تعمق‌ نخستين‌ عقيده‌يى‌ را که‌ بر سر راه‌مان‌ قرارگرفت‌ بپذيريم‌؛ يعنى‌ به‌طرزى‌ مطلق‌ و مجرد، و فارغ‌ از اين‌ انديشه‌ که‌ اين‌ عقيده‌ در شرايط‌ اقليمى‌ و فرهنگى‌ ايران‌ کاربردى‌ هم‌ دارد يا نه‌. من‌ بايد اين‌ احتمال‌ را قبول‌ کنم‌ که‌ فلان‌ يا بهمان‌ عقيده‌ را در کمال حسن‌ نيت‌ و منتها با چشم‌ بسته‌ پذيرفته‌ام‌، پس‌ نبايد نسبت‌ به‌ آن‌ تعصب‌ خشک‌ نشان‌ دهم‌. بايد اين‌ احتمال‌ را بپذيرم‌ که‌ شايد ديگران‌ نيز در شرايطى‌ مشابه‌ من‌، به‌ اعتقاداتى‌ دست‌ يافته‌اند پس‌ عاقلانه‌ نيست‌ که‌ با آن‌ها جداسرى‌ و دشمنى‌ ساز کنم‌ زيرا نتيجه‌ى‌ اين‌ تعصب‌ ورزيدن‌ و لجاج‌ به‌خرج‌ دادن‌ چيزى‌ جز شاخه‌ شاخه‌ شدن‌ نيست‌، چيزى‌ جز تجزيه‌ شدن‌، خرد شدن‌، تفکيک‌؛ شدن‌، ضربه‌پذير شدن‌، هسته‌هاى‌ پراکنده‌ى‌ ناتوان‌ ساختن‌ و از واقعيت‌ها پرت‌ ماندن‌ نيست‌.
«هرکه‌ از ما نيست‌ برماست‌» شعار احمقانه‌يى‌ بود که‌ اصلا دهندگانش‌ را هم‌ خوردند. ما حق‌ نداريم‌ چنين‌ طرز تفکرى‌ داشته‌ باشيم‌. ما حق‌ نداريم‌ از تئورى‌هاى‌مان‌ دُگم‌ بسازيم‌ و به‌ آيه‌هاى‌ کتاب‌ سياسى‌مان‌ ايمان‌ مذهبى‌ پيدا کنيم‌ و تعصب‌ جاهلانه‌ بورزيم‌. بر ما فرض‌ است‌ که‌ چيزى‌ را که‌ درست‌ انگاشته‌ايم‌ در محيطى‌ کاملا دموکراتيک‌، در فضايى‌ آزاد از تعصبات‌ شرم‌آور قشرى‌، در جوى‌ سرشار از فرزانگى‌ که‌ در آن‌ تنها عقل‌ و منطق‌ و استدلال‌ محترم‌ باشد، با چيزهايى‌ که‌ ديگران‌ درست‌ انگاشته‌اند به‌ محک‌ بزنيم‌ تا اگر ما در اشتباه‌ افتاده‌ايم‌ ديگران‌ چراغ‌ راه‌مان‌ شوند و اگر ديگران‌ به‌ راه‌ خطا مى‌روند ما از لغزش‌شان‌ مانع‌ شويم‌.
ما به‌ جهات‌ بى‌شمار به‌ ايجاد يک‌ چنين‌ فضاى‌ آزادى‌ براى‌ بده‌ بستان‌ فکرى‌ و تفاهم‌ متقابل‌ نيازمنديم‌:
۱. هيچ‌کس‌ نمى‌تواند ادعا کند که‌ من‌ درست‌ مى‌انديشم‌ و ديگران‌ غلطند. صِرف‌ِ داشتن‌ چنين‌ اعتقاد خودبينانه‌يى‌ دليل‌ حماقت‌ محض‌ است‌.
۲. اگر احتمال‌ صحت‌ و حقانيت‌ انديشه‌يى‌ برود آن‌ انديشه‌ لزوماً بايد تبليغ‌ بشود. منفرد و منزوى‌ کردن‌ چنان‌ انديشه‌يى‌ بدون‌شک‌ جنايت‌ است‌.
۳. فرد فرد ما بايد بکوشيم‌ مردمى‌ منطقى‌ باشيم‌، و چنين‌ خصلتى‌ جز از طريق‌ بحث‌ و گفت‌ و شنود با صاحبان‌ عقايد ديگر، محال‌است‌ فراچنگ‌ آيد.
۴. معتقدات‌ دگماتيکى‌ که‌ در باور انسان‌ متحجر شده‌ است‌، تنها از طريق‌ تبادل‌ انديشه‌ و برخورد افکار است‌ که‌ مى‌تواند به‌ دور افکنده‌ شود. آن‌که‌ از برخورد فکرى‌ با ديگران‌ طفره‌ مى‌رود متعصب‌ است‌ و تعصب‌ جز جهالت‌ و نادانى‌ هيچ‌ مفهوم‌ ديگرى‌ ندارد.
۵. حقيقت‌ جز با اصطکاک‌ دموکراتيک‌ افکار آشکار نمى‌شود، و ما به‌ناگزير بايد مردمى‌ باشيم‌ که‌ جز به‌ حقيقت‌ سر فرود نياريم‌ و جز براى‌ آن‌چه‌ حقيقى‌ و منطقى‌ است‌، تقدسى‌ قائل‌ نشويم‌ حتا اگر از آسمان‌ نازل‌ شده‌ باشد.
وطن‌ ما فردا به‌ افرادى‌ با روحياتى‌ از اين‌ دست‌ نياز خواهدداشت‌ تا نيروها بتواند يک‌کاسه‌ بماند. و سؤال‌ من‌ اين‌ است‌:
ـ آيا از خودتان‌ براى‌ فرداى‌ وطن‌ فرد کارآيندى‌ مى‌سازيد؟
اما اين‌ سؤالى‌ است‌ که‌ پاسخش‌ فقط‌ بايد خود شما را مجاب‌ کند.
متشکرم‌.
(آوريل‌ ۱۹۹ـ برکلى‌، کاليفرنيا)

مجموعه اشعار هما مير افشار

amir3faz — Tue, 07 Sep 2010 08:56:32 GMT

گلـپــونه هــــــــــا

گلپونه ها

گلپونه هاي وحشي دشت اميدم ، وقت سحر شد
خاموشي ب رفت و فردايي دگر شد
من مانده ام تنهاي ، تنها
من مانده ام تنها ميان سيل غمها
****

گلپونه هاي وحشي دشت اميدم ، وقت جداييها گذشته
باران اشكم روي گور دل چكيده
بر خاك سرد و تيره اي پاشيده شبنم
من ديده بر راه شما دارم كه شايد
سر بر كشيد از خاكهاي تيره غم
****

من مرغك افسرده اي بر شاخسارم
گلپونه ها ، گلپونه ها چشم انتظارم
ميخواهم اكنون تا سحر گاهان بخوانم
افسرده ام ، ديوانه ام ، آزرده جانم
****

گلپونه ها ، گلپونه ها ، غمها مرا كشت
گلپونه ها آزار آدمها مرا كشت
گلپونه ها نا مهرباني آتشم زد
گلپونه ها بي همزباني آتشم زد
****

گلپونه ها در باده ها مستي نمانده
جز اشك غم در ساغر هستي نمانده
گلپونه ها ديگر خدا هم ياد من نيست
همدرد دل ، شبها بجز فرياد من نيست
****

گلپونه ها آن ساغر بشكسته ام من
گلپونه ها از زندگاني خسته ام من
ديگر بس است آخر جداييها خدا را
سر بركشيد از خاكهاي تيره غم
****

گلپونه ها ، گلپونه ها من بيقرارم
اي قصه گويان وفا چشم انتظارم
آه اي پرستوهاي ره گم كرده دشت
سوي ديار آشناييها بكوچيد
با من بمانيد ، با من بخوانيد
****

شايــــــــد كه هستي را ز سر گيرم دوباره
شايــــــــد آن شور مستي را ز سر گيرم دوباره

مریم حیدرزاده ( اشعار)

amir3faz — Tue, 07 Sep 2010 07:56:28 GMT

خلوت یک شاعر

كاش در دهكده عشق فراواني بود
توي بازار صداقت كمي ارزاني بود

كاش اگر گاه كمي لطف به هم ميكرديم
مختصر بود ولي ساده و پنهاني بود

كاش به حرمت دلهاي مسافر هر شب
روي شفاف ترين خاطره مهماني بود

كاش دريا كمي از درد خودش كم مي كرد
قرض مي داد به ما هرچه پريشاني بود

كاش به تشنگي پونه كه پاسخ داديم
رنگ رفتار من و لحن تو انساني بود

مثل حافظ كه پر از معجزه و الهامست
كاش رنگ شب ما هم كمي عرفاني بود

چه قدر شعر نوشتيم براي باران
غافل از آن دل ديوانه كه باراني بود

كاش سهراب نمي رفت به اين زودي ها
دل پر از صحبت اين شاعر كاشاني بود

كاش دل ها پر افسانه ي نيما مي شد
و به يادش همه شب ماه چراغاني بود

كاش اسم همه دختركان اينجا
نام گلهاي پر از شبنم ايراني بود

كاش چشمان پر از پرسش مردم كمتر
غرق اين زندگي سنگي و سيماني بود

كاش دنياي دل ما شبي از اين شبها
غرق هر چيز كه مي خواهي و مي داني بود

دل اگر رفت شبي كاش دعايي بكنيم
راز اين شعر همين مصرع پاياني بود

تثبیت ازت در خاک

کيوي کار — Mon, 06 Sep 2010 19:10:39 GMT

کودهای بیولوژیک که با استفاده از میکروارگانیسم های مفید خاک تولید می شوند در سالهای اخیر مورد توجه بیشتری قرار گرفته اند . مشکلات اقتصادی ناشی از افزایش رو به رشد بهای کود های شیمیایی از یک سو و مسائل زیست محیطی مرتبط با مصرف غیر اصولی این کودها از قبیل ایجاد آلودگیهای محیطی . افت سطح حاصلخیزی خاک و کاهش کیفیت محصولات از سوی دیگر ، موجبات این حسن توجه را فراهم آورده اند. تلاش برای بهره گیری از سیستم های بیولوژیک تثبیت کننده ازت به عنوان مناسبترین جایگزین برای کودهای ازتی ابعاد گستره تری یافته و جلوه های روشنی از امکان تحقق آرمان دیرینه محققان برای استفاده از این پدیده مفید در کشت محصولات استراتژیک مانند انواع غلات ظاهر شده است . یکی از روشهای تولید کود های بیولوژیک استفاده از باکتریهای همیار ( Associative ) است .
همیاری بین باکتریها و گیاهان که همیاری همزیستی ( Associative Symbiosis ) نیز نامیده می شود به معنی ارتباط متقابلا مفید بین باکتریها و گیاهان بدون تشکیل اندام همزیستی خاص می باشد . پتانسیل واقعی تثبیت ازت به این روش در حدی است که میتواند تا 50 درصد از ازت مورد نیاز گیاه را تأمین نماید .
دلایل تثبیت ازت به روش همیاری
- افزایش ازت کل تثبیت شده در بعضی مناطق که تثبیت ازت به روش همیاری می تواند بهترین دلیل برای این افزایش باشد ؛
- احیای استیلن به اتیلن توسط قطعات ریشه ، ریشه و خاک اطراف آن و همچنین توسط گیاه دست نخورده ؛
- وارد شدن N 15 از N2 15 به بعضی گیاهان
انواع همیاری
1- همیاریهای فیلوسفری
فیلو سفر ( سطح برگ گیاهان ) به دلیل عرضه رطوبت و ترکیبات مختلفی از جمله کربوهیدراتها ، جایگاه مناسبی برای فعالیت بعضی میکروارگانیسمها به شمار می رود . باکتریهای گرم منفی و حاوی رنگدانه های زرد و مخمرها در فیلوسفر فراوان تر هستند . بعضی از باکتریهای هتروتروف و سیانو باکتریهای موجود در سطح برگ می توانند ازت مولکولی هوا را تثبیت کنند . این باکتریها از انواع هوازی ، بیهوازی و هتروتروفهای اختیاری هستند .
گیاهان میزبان از جنسهای مختلف گیاهی بوده و از نظر جغرافیایی در تمام نقاط دنیا پراکنده هستند ولی به دلیل بالا بودن میزان رطوبت در مناطق حاره ، فیلوسفر گیاهان این مناطق شرایط مناسب تری را برای فعالیت میکروارگانیسمهای تثبیت کننده ازت فراهم می کند . باکتریهای تثبیت کننده ازت در فیلوسفر بیشتر متعلق به خانواده انتروباکتریاسه و ازتوباکتریاسه هستند . میزان تثبیت ازت توسط این همیاری در حد چند کیلوگرم در هکتار برآورد شده است .
2- همیاریهای ریزوسفری
همیاری بین باکتریهای تثبیت کننده ازت به روش همیاری و گیاهان میزبان بدون تشکیل اندام تمایز یافته خاصی در ریشه این گیاهان صورت می گیرد. باکتریهای همیار ، علاوه بر تثبیت ازت می توانند با ترشح مواد رشد باعث افزایش رشد گیاه شوند . اولین مورد همیاری باکتریها و گیاهان در سال 1972 میان باکتری ازتو باکتر پاسپالی و گیاه پاسپالوم نوتاتوم گزارش گردید. بر آورد شده است که این باکتری می تواند در همیاری با گیاه میزبان سالیانه 90 کیلوگرم در هکتار ازت تثبیت نماید .همچنین مشخص شده است که مقادیر قابل توجهی ازت در اراضی کشاورزی مناطق گرمسیر ( حاره ) مخصوصا در کشتزار های برنج و نیشکر و همچنین در مراتع تثبیت می شود و بررسیها نشان داده است که گیاه برنج می تواند 20 تا 30 درصد از نیاز ازتی خود را از طریق تثبیت بیولوژیک ازت تامین نماید.
بعد از کشف همیاری بین باکتری ازتو باکتر پاسپالی و گیاه پاسپالوم نوتاتوم ، همیاری باکتریها .گراس علفی و غلات در زیست – بومهای طبیعی و کشاورزی در حد وسیعی مورد مطالعه قرار گرفت . این مطالعات منجر به شناسایی جنسها و گونه هایی جدیدی از باکتریهای تثبیت کننده ازت مانند آزوسپیریلوم ، کلبسیلا ، هرباسپیریلوم ، انتروباکتر ، اروینیا ، باسیلوس ، استوباکتر و باکتریهای شبه سودوموناس گردید. از این باکتریها ، مهمترین باکتری که در سالهای اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است باکتری آزوسپیریلوم می باشد.
همیاری باکتریهای جنس آزوسپیریلوم و گیاهان

اکولوژی و گیاهان میزبان
آزوسپیریلوم یکی از مهمترین میکروارگانیسم های تثبیت کننده ازت در مناطق گرمسیر می باشد. این باکتری با گیاهان تک لپه ای مختلفی از جمله غلات مهم زراعی مانند گندم ، برنج ، ذرت و گیاهان دیگر مانند سورگوم ، نیشکر ، ارزن ، چاودار ، و گراسهای علفی مانند دیجیتاریا و کالار گراس و همچنین با تعدادی از گیاهان دو لپه ای بصورت همیاری زیست می کند . پراکنش جغرافیایی ازوسپیریلوم بسیار گسترده می اشد ، بطوریکه وجود این باکتری در خاک و ریشه گیاهان مناطق معتدل سرد و گرمسیر دنیا گزارش شده است. ولی فراوانی آن در مناطق گرمسیر بیشتر است . [فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
طبقه بندی
باکتریها جنس ازوسپیریلوم از خانواده اسپیریلاسه می باشد. جنسهای دیگر این خانواده آکواسپیریلوم ، هر باسپیریلوم و کامپیلوباکتر هستند. در مورد تاریخچه باید گفت که در سال 1922 بیجرینک باکتری جدیدی کشف کرد و ابتدا آن را ازتوباکتر اسپیریلوم نامید ولی در سال 1925 نام آن را به اسپیریلوم لیپوفروم تغییر داد. توانایی تثبیت ازت توسط این باکتری در سال 1963 بوسیله بکینگ با روش ایزوتوپی 15N مشخص گردید. در سال 1978 تاراند و همکاران با تعیین درصد مولی گوانین و سیتوزین DNA باکتری ، نام ازوسپیریلوم را برای این جنس پیشنهاد کردند زیرا درصد مولی گوانین و سیتوزین DNA این باکتری برابر 71 – 69 بدست آمد که بسیار بیشتر از درصد مربوط به جنس اسپیریلوم بود.
تاکنون بر اساس خصوصیات ظاهری و قرابت ژنتیکی ، پنج گونه از باکتریهای این جنس به نامهای برازیلنس ، لیپوفروم ، آمازوننس ، هالوپریفرنس و ایراکنس شناسایی شده و مورد تایید قرار گرفته است.
تاثیر آزوسپیریلوم بر عملکرد گیاهان مختلف
بر اساس شرایط انتخاب شده مانند تعداد باکتریهای موجود در مایه تلقیح ، مقدار ماده آلی و معدنی خاک ، مخلوط کردن سویه های مختلف و نوع گیاه میزبان ، افزایش عملکردی از 10 تا 30 درصد در عملکرد دانه و وزن خشک گیاهان گندم ، ذرت و سورگوم در نتیجه تلقیح با آزوسپیریلوم گزارش شده است . تلقیح چاودار ، جو و گندم با آزوسپیریلوم برازیلنس ، عملکرد دانه برنج به میزان 7/16 ، گندم 8/21 ، جو 6/26 ، سورگوم 8/26 تا 3/81 ، یولاف 8/43 ، و ارزن 25/66 درصد افزایش یافته است .
تلقیح گندم بهاره با آزوسپیریلوم لیپوفروم در شرایط گلخانه و مزرعه ، عملکرد دانه را از 8 تا 32 درصد ، ازت کل دانه را از 10 تا 15 درصد و وزن هزار دانه را از 13 تا 23 درصد افزایش داده ولی ازت کل اندام هوایی افزایش نیافته و میزان صرفه جویی در مصرف کود ازته در نتیجه تلقیح با آزوسپیریلوم ، به میزان 30 درصد کود ازته مصرفی گزارش شده است . میزان افزایش وزن خشک نوعی ارزن در اثر تلقیح با سویهCd آزوسپیریلوم تا حد 5/18 درصد گزارش شده است.
وزن خشک و ازت کل این گیاه در آزمایش دیگری که انجام شده ، از 50 تا 200 درصد افزایش یافته است در این آزمایش ، مقدار افزایش ازت کل اندام هوایی گیاه ذرت 15 تا 37 درصد گزارش گردیده است.
تلقیح بذر گیاه ذرت با آزوسپیریلوم در حد 107 باکتری به ازای هر بذر ، افزایش وزن خشک اندام هوایی و وزن خشک ریشه را به دنبال داشته است ولی این افزایش در حد معنی داری نبوده در صورتی که سطح ریشه تا حد معنی داری افزایش یافته است ، در این آزمایش با افزایش تعداد باکتریهای تلقیح شده به بذر از 107 به 109 ، سطح ویژه ریشه ، وزن خشک ریشه و اندام هوایی تا حد معنی داری کاهش پیدا کرده است . مشاهده شده که تاثیر تلقیح بذر ذرت و یا گیاهچه ذرت با همدیگر اختلافی نداشته است.
همچنین وقتی مقدار ماده آلی موجود در مخلوط کشت گیاه به بیش از 1 درصد وزنی رسیده ، سطح ویژه ریشه افزایش پیدا نکرده است. افزایش عملکرد دانه گندم تا حد 25 درصد و افزایش ازت کل اندام هوایی تا حد 39 درصد نیز گزارش شده است ، در این آزمایش سویه های جدا شده از واریته های بومی گندم در مقایسه با سویه SP108st آزوسپیریلوم لیپوفروم ، این افزایش ها را باعث شده اند ، از این نتایج ، می توان فهمید که باکتریهای بومی همیاری بهتری با واریته های گیاهان بومی ایجاد می کنند و علت آن هم می تواند سازگاری با شرایط محیطی و توانایی رقابت بیشتر این باکتریها نسبت به باکتریهای غیر بومی ( مانند سویه SP108st در این آزمایش ) باشد.
آزمایشهای مزرعه ای انجام شده در برزیل نشان داده که تلقیح بذر گندم با دو سویه -nir آزوسپیریلوم برازیلنس جدا شده از ریشه های استریل سطحی شده گندم ، وزن خشک اندام هوایی را از 16 تا 69 درصد و ازت کل اندام هوایی را در مرحله خوشه رفتن گیاه از 30 تا 89 درصد افزایش داده است ، در این آزمایش تعداد آزوسپیریلوم های موجود در ریشه های استریل سطحی شده ( با کلرامین T ) با ازت کل اندام هوایی همبستگی نشان داده ولی تعداد این باکتریها در ریشه های غیر استریل با اندام هوایی همبستگی نداشته است . در این بررسی ، چون افزایش ازت کل بیشتر از افزایش وزن خشک گیاه گردیده نتیجه گرفته شده که تلقیح آزوسپیریلوم باعث افزایش جذب ازت توسط گیاه گردیده است.
در آزمایشهای انجام شده در مصر ، تلقیح گیاه ذرت با آزوسپیریلوم در شرایط گلخانه ای ، وزن خشک را تا 2 برابر و ازت کل را تا 57/1 برابر افزایش داده است و این افزایش ها با افزایش تولید ATP در ریزوسفر و فعالیت نیتروژناز و تعداد آزوسپیریلومها در ریزوسفر ( 6/1 برابر ) همبستگی داشته است.علاوه بر این ، اضافه کردن کاه ذرت به مقدار 5 درصد وزنی به خاک ، باعث افزایش تعداد میکروارگانیزمها در ریزوسفر ( بصورت افزایش ATP به مقدار 1/4 برابر ) ، افزایش تثبیت ازت به صورت فعالیت آنزیم نیتروژناز به مقدار 92/3 برابر ، افزایش وزن خشک ( 76/1 برابر ) و افزایش ازت کل گیاه گردیده است. در این آزمایش اشاره شده که اضافه کردن کاه همراه با تلقیح آزوسپیریلوم ، شرایط مناسبی را برای انجام تثبیت ازت توسط این باکتری فراهم نموده و فعالیت آنزیم نیتروژناز ، 54/5 برابر ، وزن خشک تا حد 43/3 برابر و ازت کل به مقدار 96/1 برابر نسبت به شاهد افزایش نشان داده است. در شرایط مزرعه ای ، تلقیح گیاه گندم با آزوسپیریلوم باعث افزایش کاه از 5/1 تا 7/1 برابر ، عملکرد دانه از 8/1 تا 7/2 برابر و ازت کل از 2/1 تا 3/1 برابر شده است و کاربرد 200 کیلوگرم ازت در هکتار ، فعالیت نیتروژناز را تا حد زیادی کاهش داده و اثر تلقیح با آزوسپیریلوم وقتی معنی دار شده که مقدار مصرفی حدود 45 کیلوگرم در هکتار بوده است.
بر اساس تحقیقات فالیک و اوکن ( 1978 ) ، برای افزایش سطح ویژه ریشه ذرت ، تعداد آزوسپیریلوم باید به حداقل ده برابر جمعیت میکروبی ریزوسفر باشد. این محققان اظهار کرده اند که افزایش سطح ویژه ریشه ، خصوصیتی است که ویژه آزوسپیریلوم می باشد زیرا آزوسپیریلوم توانایی رقابت با سایر باکتریها در اشغال جایگاههای موجود بر روی ریشه را دارد. در این تحقیقات ، استفاده از 109 باکتری آزوسپیریلوم برای هر گیاه باعث کاهش وزن خشک اندام هوایی و کاهش سطح ویژه ریشه گردیده است . این محققان علت احتمالی کاهش سطح ویژه ریشه در گیاهچه های ذرت را به تولید مقدار زیاد هورمونهای اکسین ، سیتوکینین و جیبرلین توسط آزوسپیریلوم نسبت داده اند ، زیرا مقدار زیاد این هورمونها باعث توقف رشد ریشه می گردد. تلقیح با آزوسپیریلوم از طریق افزایش سیستم ریشه ، باعث افزایش جذب P ، N و K توسط ریشه ذرت و سورگوم شده است ، علاوه بر این ، زمان لازم برای گلدهی و خوشه دهی گیاه Setaria italic کاهش یافته است. [فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
آزمایشهای گلخانه ای که با روش 15 2 N یا با روشن رقت ایزوتوپی 15 N انجام گرفته نشان داده ازت مولکولی ( 2N ) در ترکیبهای گیاهان تلقیح شده وارد شده است ولی مقدار ازت تثبیت شده ای که توسط باکتری به گیاه وارد شده ناچیز بوده است . تلقیح گیاه گندم ( گیاه 3 C ) ، سورگوم و پانیکوم ( گیاهان 4 C ) با آزوسپیریلوم برازیلنس در سیستمهای استریل و غیر استریل باعث خوشه دهی و گلدهی زودتر شده و وزن کل اندام هوایی ، وزن کل ریشه ، ازت کل ، ارتفاع گیاه و طول برگ ، تا حد زیادی افزایش یافته است . همچنین در گندم ، تلقیح باعث افزایش تعداد سنبلچه ها در سنبله ( خوشه ) گردیده ، رنی و لارسون نیز افزایش وزن خشک و درصد ازت در گندم بهاره تلقیح شده با آزوسپیریلوم برازیلنس را گزارش کرده اند .
تلقیح بذر گندم با سویه –nir آزوسپیریلوم لیپوفروم همراه با کاربرد 40 کیلوگرم ازت در هکتار باعث افزایش عملکرد دانه به میزان 30 درصد شده است و با کاربرد 80 کیلو گرم ازت در هکتار افزایش عملکرد دانه به 36 درصد رسیده است .در این آزمایش ، عملکرد کاه گندم نیز به ترتیب 18 و 28 درصد افزایش پیدا کرده است ( در مقایسه با کاربرد 40 و 80 کیلوگرم ازت بدون تلقیح ) و تلقیح باعث صرفه جویی در ازت مصرفی به میزان 40 کیلو گرم در هکتار شده است.
نتایج آزمایشهای مزرعه ای انجام شده ، توسط ریندرز و ولاساک نشان داد که تلقیح بذر گندم با آزوسپیریلوم ، بطور متوسط باعث افزایش عملکرد دانه ، از 9 تا 15 درصد گردیده است.
تلقیح گندم در شرایط مزرعه ، با آزوسپیریلوم برازیلنس باعث افزایش وزن خشک گیاه از 13 تا 15 درصد و افزایش عملکرد دانه به میزان 5 تا 7 درصد شده و همچنین تلقیح باعث افزایش تعداد پنجه ها در واحد سطح و افزایش ازت کل شده است . آزمایش احیای استیلن نشان داده است که بیشترین مقدار تثبیت ازت در گیاه Setaria italica در طی مرحله گلدهی صورت می گیرد . تلقیح با آزوسپیریلوم در پتانسیل آبی برگ گیاهان ذرت و سورگوم کشت شده در مزرعه نیز موثر بوده است.
آزمایشهای انجام شده در لئوناردجار با خاکهای مختلف استریل شده نشان داد که تلقیح گیاهان ذرت و Setaria italic با سویه های مختلف آزوسپیریلوم برازیلنس ( 7 Sp ، 80 SP ، Cd ) و یک سویه محلی آزوسپیریلوم برازیلنس ، باعث شده که وزن خشک از 50 تا 100 درصد، ازت کل برگها از 50 تا 100 درصد و تولید اتیلن از 300 تا 1000 مول نانومول در گیاه در ساعت افزایش پیدا کند و بیشترین میزان اتیلن در درجه حرارت بالای 30 C و شدت نور زیاد، تولید گردد. افزایش های معنی دار در وزن خشک و ازت کل گیاه S.italica مشاهده گردیده، وزن خشک و ازت کل در شن به ترتیب 80 و 150 درصد ، در خاک لوم شنی ، 80 و 75 درصد و در خاک لس ، 37 و 25 درصد افزایش پیدا کرده است. با استفاده از روشهای تراز عملکرد ازت و رقت 15N مشخص شده که گندم بهاره تلقیح شده با آزوسپیریلوم ، در مرحله ساقه دهی ، 20 درصد ازت ( 15N و 14N ) بیشتر از گیاهان تلقیح نشده داشته است ولی میزان این اختلاف ازت در دانه گندم ، کمتر بوده و سهم ازت مولکولی هوا به ازت کل دانه ها در گیاهان تلقیح شده ، ناچیز بوده است . بر این اساس نتیجه گرفته شده است که سهم ازت تثبیت شده بوسیله آزوسپیریلوم در تغذیه گندم بهاره ، بسیار کم می باشد.
نتایج مشابهی نیز بوسیله لت بریج و دیویدسون (1983) گزارش شده و عنوان شده است که سهم ازت اتمسفری در تغذیه گیاهان گندم مورد مطالعه ، در غیاب کربوهیدراتهای مناسب ناچیز می باشد. در مواردی هم آزوسپیریلوم از طریق افزایش جذب یون نیترات بوسیله گیاه باعث افزایش رشد گیاه شده است. این موارد در قطعات ریشه ذرت تلقیح شده با آزوسپیریلوم ، گندم رشد داده شده در سیستمهای آب کشتی و در سورگوم کشت شده در شرایط مزرعه ای ، گزارش شده است.
تلقیح بذر گیاه ذرت با سویه Cd یا سویه 7SP آزوسپیریلوم برازیلنس باعث افزایش جذب K ، 3NO + و -4PO2H از 30 تا50 درصد( نسبت به شاهد) گردیده است و نتیجه گرفته شده که افزایش جذب یونها در اثر تلقیح گیاه با آزوسپیریلوم می تواند نقش مهمی در افزایش رشد گیاه داشته باشد. در شرایط کمبود عناصر غذایی ، آزوسپیریلوم می تواند راند مان جذب عناصر غذایی اضافه شده را با کمک کردن به گیاه در جذب این عناصر بیشتر نماید و این نقش ، مشابه با نقش میکوریز در بازیافت فسفر می باشد.
گزارشهای متعددی مبنی بر اینکه تلقیح با آزوسپیریلوم ، فعالیت آنزیم نیتروژناز را در ریشه گیاه افزایش داده است وجود دارد. به عنوان مثال ، آزمایشهای گلخانه ای انجام شده با گیاه Setaria italica تلقیح شده با سویه Cd آزوسپیریلوم باعث افزایش احیای استیلن توسط گیاه دست نخورده شده است . مقدار اتیلن تولید شده ( ازت تثبیت ) به اندازه ای است که می تواند باعث افزایش ازت کل گیاه شود ( 1 تا 5/2 میکرومول اتیلن در گیاه در ساعت ). اوکن و همکاران ، بر اساس آزمایشهای انجام شده با گاز 215N ، گزارش کرده اند که فقط حدود 5 درصد از ازت تثبیت شده به بافتهای گیاه انتقال می یابد.
رنی گزارش کرد که تلقیح گیاه ذرت با سویه 7SP آزوسپیریلوم برازیلنس افزایشی برابر با 18 درصد در وزن خشک و ازت کل گیاه را بدنبال داشته و از این مقدار ، 6/12 درصد از ازت کل گیاه ناشی از تثبیت ازت بوده است . گزارشهای دیگری نیز مبنی بر افزایش ازت کل گیاه در خاکهای فقیر از ازت در نتیجه تثبیت ازت بوسیله آزوسپیریلوم ، در مورد سورگوم تلقیح شده با سویه Cd آزوسپیریلوم برازیلنس و گندم تلقیح شده با سویه 108SP آزوسپیریلوم لیپوفروم ، وجود دارد.
گزارشهای متعددی هم از پاسخهای عملکردی گیاهان، در سطوح متوسط یا بالای ازت در [فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]مورد ، سورگوم،گراسهای علوفه ای و گندم، ارائه شده است.
با استفاده از روش رفت ایزوتوپی 15N برای کمی کردن سهم ازت حاصل از BNF ( تثبیت بیولوژیک ازت ) در تغذیه گیاهان علفی مختلف ، نشان داده شده که گیاه Brachiaria decumbens می تواند حتی تا 40 درصد ازت مورد نیاز خود را از طریق تأمین نماید. گزارش شده که در مناطق گرمسیری تلقیح ذرت با آزوسپیریلوم ، می تواند 10 تا 20 درصد از ازت مورد نیاز را در اختیار گیاه قرار دهد و با توجه به سطح زیر کشت این محصول سالیانه میلیونها تن کود ازته صرفه جویی می شود.
سانتا و همکاران (2004) با انجام دو آزمایش مزرعه ای در برزیل ، تاثیر تلقیح سویه های 7-RAM و 5-RAM از آزوسپیریلوم را بر روی ذرت رقم 909-Cargill برسی کردند. در این آزمایش ، تاثیر تلقیح سویه های مورد بررسی همراه با سطوح مختلف ازت یا بدون آن با شاهد بدون تلقیح مقایسه گردیدند. تلقیح ساده بذر ذرت با سویه 7-RAM عملکرد دانه را در مقایسه با شاهد افزایش داد ولی این افزایش از نظر آماری معنی دار نبود. تلقیح آزوسپیریلوم همراه با سطوح بالای ازت باعث افزایش معنی دار عملکرد دانه ، ازت کل دانه و چربی کل دانه ذرت در مقایسه با شاهد گردید.افزایش عملکرد ذرت با کاربرد مایه تلقیح آزوسپیریلوم همراه با 150 کیلوگرم ازت در هکتار بدست آمد. تلقیح سویه 5-RAM نیز باعث افزایش عملکرد گردید ولی این افزایش از نظر آماری معنی دار نبود. در هر دو آزمایش ، تلقیح سویه های 7-RAM و 5- RAM آزوسپیریلوم باعث صرفه جویی به میزان 40 درصد در مصرف کود های ازته گردید.
آزمایشهای گلخانه ای انجام شده توسط بادی و همکاران در برزیل ، نشان داد که تلقیح گیاه گندم با سویه های ، 2450SP ،107SP و 7SP آزوسپیریلوم برازیلنس ، تا مرحله گلدهی ، تأثیری در وزن خشک ، ازت کل با 15N نداشته و در مرحله آخر رشد ، یعنی مرحله تولید دانه ، افزایش وزن خشک معنی دار نشده ولی افزایش ازت کل دانه به مقدار زیادی افزایش یافته ، بطوری که این مقدار بطور متوسط 44 درصد بیشتر از گیاهان تلقیح نشده بوده است ، با روش 15N نشان داده شده که افزایش ازت کل در نتیجه تثبیت ازت توسط سویه های آزوسپیریلوم نبوده و ممکن است به دلیل تولید هورمونهای رشد بوسیله باکتریها یا افزایش جذب ازت خاک توسط گیاه تلقیح شده با این سویه ها باشد . در آزمایش مزرعه ای انجام شده توسط این محققان ، تلقیح گیاه گندم با سویه های 246SP ، 245SP آزوسپیریلوم برازیلنس و سویه AmYTr آزوسپیریلوم آمازوننس ، باعث افزایش معنی دار وزن خشک و ازت کل اندام هوایی در مرحله گلدهی و افزایش ازت کل دانه در مرحله رسیدن گردیده، این آزمایش اولین آزمایش بوده که در آن از آزوسپیریلوم آمازوننس برای تلقیح گیاه گندم استفاده شده است ، هر سه سویه لز ریشه گندم جدا شده بودند. سویه هایی را که از ریشه یک گیاه جدا شده و سپس برای تلقیح همان گیاه مورد استفاده قرار می دهند، سویه همولوگ می نامند.
در این آزمایش ، تلقیح با سویه های همولوگ نسبت به سویه های غیر همولوگ تأثیری بیشتری در افزایش عملکرد گیاه گندم داشته است. فریتاس و همکاران نیز افزایش عملکرد دانه و ازت کل در ذرت تلقیح شده با سویه 242SP آزوسپیریلوم لیپوفروم جدا شده از ریشه استریل سطحی شده ذرت را گزارش نموده و اشاره کرده اند که سویه غیر همولوگ st109SP آزوسپیریلوم برازیلنس جدا شده از ریشه برنج ، چنین افزایشی را ایجاد نکرده است. در تمام غلاتی که مورد مطالعه قرار گرفته اند ، مشاهده شده که تثبیت ازت همیشه در طول مرحله زایشی نسبت به مراحل دیگر بیشتر بوده است، ولی بعضی از محققان دریافتند که تلقیح گندم در مراحل اولیه رشد رویشی مخصوصاً در مرحله پنجه دهی گندم موثر می باشد. در مورد انتقال ازت تثبیت شده توسط ازوسپیریلوم به گیاه میزبان ، ونیگر و همکاران با استفاده از روش رقت ایزوتوپی 15N نشان دادند که 3/3 درصد از ازت موجود در ریشه و 6/1 درصد از ازت موجود در اندام هوایی گیاه گندم تلقیح شده با آزوسپیریلوم برازیلنس ، منشاء اتمسفری دارد، همچنین قسمت اعظم ازت تثبیت شده در ریشه باقی می ماند.
افزایش عملکرد در اثر تلقیح با ازوسپیریلوم ، به گیاهان تک لپه مانند گیاهان خانواده گندمیان (گرامینه) و سایر گراسها محدود نمی شود ، آزمایشهای انجام شده حاکی از این است که تلقیح گیاهان نخود که بطور طبیعی دارای گره بندی بوده اند، در شرایط گلخانه ای باعث افزایش معنی دار تعداد گرهها شده است. در آزمایشهای مزرعه ای ، تلقیح نخود با آزوسپیریلوم یک هفته بعد از جوانه زدن گیاه، عملکرد دانه این گیاهان را افزایش داده ولی تاثیری در عملکرد وزن خشک نداشته است . همچنین تلقیح گیاه ماش در شرایط گلخانه ای و مزرعه ای باعث افزایش فعالیت احیای استیلن ( تثبیت ازت) گردیده است. تلقیح آزوسپیریلوم ، همراه با ریزوبیوم ویژه گیاه Hedysarum coronarium Sulla Clover در هفت روز بعد از جوانه زدن ، در مقایسه با ریزوبیوم تنها ، باعث افزایش احیای استیلن در این گیاه شده است.
دکتر محمد جواد روستا، استادیار مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی فارس
منبع : فصلنامه نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی – سال چهارم – شماره سیزدهم –

اثرات کمبود عناصر در مرکبات

کيوي کار — Mon, 06 Sep 2010 19:08:15 GMT

درختان مرکبات مانند سایر درختان در طبیعت علاوه بر گاز کربنیک ، اکسیژن و هیدروژن به 15 عنصر غذائی دیگر احتیاج دارند.[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید] نیاز درختان مرکبات به عناصر مذکور از نظر مقدار و اندازه متفاوت میباشد ، چنانچه نیاز به ازت – فسفر – پتاس – منیزیم – کلسیم – در مقایسه با سایر عناصر مورد نیاز حتی به چند صد برابر می رسد ولی این اختلاف کمی است کیفی و مقدار آنها رابطه ای با مقدار برداشت محصول نخواهد داشت زیرا هر یک از این عناصر از نظر وظایفی که دارند نمی توانند جای یکدیگر را بگیرند، بنابراین مقدار تولید محصول بستگی کامل به وجود همه عناصر لازمه رشد و نسبت های معین بین آنها دارد. عامل محدود کننده رشد درخت از نظر تغذیه ، آن عنصر غذائی می باشد که در خاک در حداقل قرار دارد ، به عبارت دیگر رشد گیاه همیشه از ماده غذائی موجود در خاک که در اقلیت قرار گرفته تبعیت می کند.
بیماری درخت مرکبات در اثر کمبود مواد غذائی
وقتی یک یا چند ماده غذائی در خاک کمیاب می شود درخت به کمبود مواد غذائی دچار می گردد ، بنابراین آثار کمبودهای مواد غذائی به صورت علائمی مانند زرد شدن برگ ها – کم شدن باردهی ، کوچک ماندن میوه ها و یا خشکیدن سر شاخه ها ظاهر می شود. جهت آگاهی بیشتر به باغداران بایستی تذکر داد که درختان مرکبات به دو طریق به کمبودهای مواد غذایی مبتلا می شوند : 1 ) کمبود مطلق 2 ) کمبود مشروط
1 ) در حالت کمبود مطلق ، ماده غذائی که علامت کمبود آن در گیاه پیدا می شود، اصولاً در خاک وجود ندارد و یا مقدار بسیار کم و غیر کافی موجود است ، در این حالت معمولاً با وارد کردن ترکیب قابل جذبی از آن ماده غذائی ، کمبود و علائم کمبود برطرف شده رشد و تولید محصول عادی می شود.
2 ) در حالت کمبود مشروط ، ماده یا مواد غذایی در خاک به مقدار کافی وجود دارد ولی شرایطی در خاک موجود است که مانع از جذب آنها بوسیله درخت می گردد ، در این حالت چنانچه ترکیبات قابل جذب آن مواد به خاک افزوده شود نتیجه رضایتبخش نخواهد داد مگر اینکه ترکیبات مذکور به مقدار خیلی زیاد داده شود که آن خود مشکلات دیگری مانند به هم زدن تناسب عناصر غذائی روی اعضای هوائی درخت مخصوصاً برگ ها می باشد . در اینجا بایستی توضیح داد که تغذیه درختان از طریق محلول پاشی مستلزم شرایط زیر خواهد بود:
الف – غلظت محلول مورد مصرف بایستی به اندازه ای باشد که موثر واقع شود چه غلظت کم تاثیر مطلوب نمی دهد و غلظت زیاد سبب سوختگی اندام های گیاه مخصوصاً برگ ها می باشد .
ب ) تقریباً از ترکیبات شیمیائی همه نوع مواد غذائی برای محلول پاشی می توان استفاده نمود و این ترکیبات می تواند معدنی یا آلی باشند به استثناء فسفر که می توان از ترکیبات فسفر آلی استفاده کرد. غلظت متناسب برای عناصر اصلی بین یک دهم تا یک درصد و برای عناصر فرعی 1 تا 4 درصد می باشد و در مورد مصرف اوره برای برطرف کردن کمبود ازت غلظت محلول نبایستی از 2 درصد تجاوز نماید.
چگونه می توان کمبودهای مواد غذائی را در درختان مرکبات تشخیص داد:
می دانیم که برگ ها محل تبادلات شیمیایی عناصر غذائی می باشند،بدین جهت علائم ناشی از اختلالات تغذیه ای بدواً در برگها ظاهر می شود. برای پی بردن به وضع تغذیه ای درختان از نمونه های برگ آنها استفاده می شود. بدین طریق که برگ های شاخه های جوان بین سنین 4 تا 7 ماهگی را جمع آوری نموده، مقدار مواد غذائی موجود در آنها را اندازه گیری می نمایند سپس اعداد بدست آمده را با ارقام استاندارد ( جدول – 1 ) مقایسه می کنند. برای مشاهده جدول روی لینک زیر کنید

تشخیص علائم ظاهری کمبودها در درختان مرکبات
ساده ترین راه تشخیص کمبودهای مواد غذائی شناسائی علائم ظاهری در روی اعضای مختلف است که باغداران می توانند با کمی دقت و شناختن این علائم به عنوان کمک های اولیه در رفع مشکلات تغذیه ای باغات خود اقدام کنند ذیلا علائم برخی از کمبودهای مواد غذائی شرح داده می شود :
1 – کمبود روی ( Zn )
برگ های جوان کوچک بوده و روی دمبرگ ها به حالت جاروئی قرار دارند.
رگبرگ ها سبزه تیره و کلفت می باشند ، میوه نیز کوچک است.
2 – کمبود مس ( Cu)
برگ ها غیر عادی و ضخیم هستند و رنگ آنها سبز تیره می باشد و برگ ها روی سر شاخه ها به شکل دسته جمعی ( Roset ) قرار دارند.
دمبرگ ها دارای حفره های صمغی می باشند ، روی پوست میوه لکه های قهوه ای رنگ بزرگ با حالت شکنندگی ظاهر می شود و در داخل میوه در محل تجمع دانه ها نیز لکه های قهوه ای رنگ صمغی دیده می شود.
3 – کمبود آهن ( Fe )
سطح برگ زرد رنگ و رگبرگ ها تا آخرین مرحله رشد برگ به رنگ سبز می مانند.
4 – کمبود منگنز ( Mn )
کلروز بین رگبرگ ها با رنگ مخلوط هستند و در تمام سطح برگ لکه های کلروزه شده دیده می شود. کلروزه ( زردی ) ، تبدیل رنگ سبز به زرد می باشد.
5 – کمبود بر ( B )
رگبرگ های اصلی چوب پنبه ای شده و شکاف می خورند . تنه درختان صمغ ترشح کرده و به صورت غده هائی جمع می شوند. حد فاصل بین پوست خارجی و گوشت میوه کلفت می شود، میوه شکل طبیعی ندارد و ناهموار است و لکه های قهوه ای رنگ در این قسمت دیده می شود.
6 – ازدیاد بر ( B )
حاشیه برگ ها از قسمت نوک برگ زرد و حالت شکنندگی دارد قسمت سطح برگ به رنگ سبز است.
وضع باغات مرکبات کشور از نظر تغذیه [فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
طبق آزمایشات انجام شده مسائل تغذیه ای یکی از عوامل محدود کننده برداشت محصول مرکبات از نظر کمی و کیفی می باشد. از عناصر اصلی تغذیه در درختان مرکبات ازت در درجه اول اهمیت قرار دارد. کمبود ازت در باغات مرکبات شمال و جنوب کشور مشاهده و به همین علت مصرف کودهای ازته در تمام مناطق ضروری می باشد.کمبود فسفر در باغات مرکبات در پایان زمستان بیش از بهار و تابستان است بنابراین بایستی کودهای فسفره را پائیز مصرف نمود.پتاس عامل محدود کننده برداشت محصول به شمار نمی آید مگر در مواقع استثنائی که مصرف کودهای پتاسی ضروری می باشد.عناصر فرعی مانند روی و بر و همچنین آهن در زرد شدن و خشکیدن سر شاخه های درختان دخالت داشته مصرف کودهای محتوی عناصر فوق نیز ضروری می باشد. در صورت مصرف عناصر غذائی مانند آهن – روی – مس – منگنز – و بر می توان املاح فلزات فوق و یا ترکیبات آلی آنها را به صورت محلول با غلظت های بین یک تا دو درصد به صورت محلول پاشی مصرف نمود.
منبع
علیرضا شیخ اشکوری و بیژن مرادی – اعضاء هیئت علمی موسسه تحقیقات مرکبات کشور
ماهنامه دانش کشاورزی - شماره 78 – تیر ماه .

نمونه برداری از خاک

کيوي کار — Mon, 06 Sep 2010 19:05:07 GMT

[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید][فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
اطلاع از میزان مواد غذایی و حاصلخیزی خاک و همچنین شناسایی کمبودهای آن از عوامل مهم در کشاورزی نوین و پایدار است. ارزیابی و شناخت میزان باروری یک زمین زراعی ، انتخاب زراعت مناسب و مصرف متعادل کودهای شیمیایی و حیوانی سبب موفقیت در تولید بهینه محصولات زراعی می شود. در این راستا از آزمون خاک به منظور تعیین مقدار عناصر غذایی قابل استفاده گیاه در خاک استفاده می شود و بر اساس نتایج به دست آمده می توان توصیه کودی مناسب را اعمال نمود.در این صورت علاوه بر افزایش عملکرد محصول و کاهش آلودگی محیط زیست از هزینه های اضافی نیز کاسته خواهد شد. آزمون خاک یک روش سریع ، کم خرج و دقیق است و چنانچه نمونه برداری به درستی و مطابق با موارد بیان شده زیر انجام شود می توان توصیه کودی مناسب را در مورد مصرف بهینه عناصر غذایی ماکرو و میکرو ارایه کرد. آزمایش خاک شامل سه مرحله اصلی می باشد :
• جمع آوری نمونه
• تجزیه نمونه
• تفسیر نتایج
در بین این مراحل احتمال دارد نمونه گیری پر خطا ترین مرحله از آزمون خاک باشد. وسایل مورد نیاز برای نمونه برداری عبارتند از : سطل ، بیل یا اوگر ، کیسه پلاستیکی ، متر ، قلم ، پارچه یا گونی تمییز برای مخلوط نمودن خاک.
نکات مهم در رابطه با نمونه برداری از خاک :
1- نتایج آزمایشگاهی بستگی کامل به دقت و کیفیت نمونه برداری در مزرعه خواهد داشت.
2- بهترین زمان نمونه برداری از خاک مزرعه در مورد گیاهان زراعی قبل از کشت گیاه است.
3- نمونه خاکی که به آزمایشگاه ارسال می شود باید نمایانگر واقعی زمینی باشد که نمونه برداری از آن به عمل آمده و به همین جهت باید از قبل زمین از لحاظ بافت خاک ( ریزی و درشتی ذرات آن ) شیب ، پستی و بلندی ، رنگ ، تناوب و نوع محصول به قطعات یکنواخت تقسیم بندی شود، سپس با توجه به موارد بالا از هر قطعه به طور جداگانه نمونه برداری انجام گیرد.
4- از زمین های زراعی بالای ده هکتار بهتر است دو الی سه نمونه تهیه شود.
5- عمق نمونه برداری خاک بستگی به نوع محصول و عمق شخم دارد و به طور کلی برای محصولات صیفی و شتوی عمق نمونه برداری از صفر الی بیست و صفر الی سی سانتی متر سطح خاک است. به عبارت دیگر نمونه خاک باید از محل فعالیت ریشه گیاه تهیه شود. در مورد باغات میوه دو نمونه یکی از سطح خاک تا عمق سی سانتی متر و دیگری از عمق 30 تا 60 سانتی متر به طور جداگانه تهیه می شود.
6- قبل از اقدام به نمونه برداری اطمینان حاصل نمایید که سطح خاک به کودهای شیمیایی و حیوانی آغشته نباشد و خار و خاشاک و آشغال و بقایای گیاهی را از سطح نمونه برداری پاک کنید باید توجه داشت که کوچک ترین ذره کودی که در نمونه باشد نتیجه نمونه را به کامل برهم خواهد زد. از زمین هایی که از قبل کود پاشی شده باشند باید به طور جداگانه نمونه برداری کرد و مقدار و نوع کود مصرف شده نیز در کارت نمونه برداری یادداشت شود.
7- از خاک های خیلی مرطوب نباید نمونه برداری به عمل آورد مگر در شرایط استثنایی. نمونه برداری از زمین های خیلی خشک هم به واسطه سفت بودن زمین مشکل است. بهترین زمان برای نمونه گیری از خاک در پاییز و هنگام گاورو بودن زمین است.
8- توجه شود وسایل و ظروفی که برای تهیه نمونه به کار می روند باید به طور کامل تمییز باشند ، مانند بیل نمونه برداری و یا سطل نباید زنگ زده و یا آلوده به کودهای شیمیایی و حیوانی و یا به خاک مزرعه دیگر آغشته باشند. بعد از هر بار نمونه گیری وسایل را تا حد امکان پاک کرده و سپس اقدام به نمونه گیری بعدی شود. به این نکته باید توجه شود که تجزیه هایی که در آزمایشگاه بر روی نمونه خاک ارسالی انجام می شود در حد میلی گرم در کیلوگرم بوده و کوچک ترین خطا در نمونه برداری و آماده سازی نمونه ها و تجزیه آن ها به خطاهای بزرگی تبدیل خواهد شد.
9- برای تهیه نمونه ترکیبی خاک باید به صورت زیگزاگ در سطح مزرعه حرکت کرده و حداقل در 8 الی 10 نقطه زمین به فواصل تقریباً مساوی نمونه های یک کیلوگرمی تهیه شود.
10- دقت شود در حین نمونه برداری و یا بعد از آن چیزهایی مانند خاکستر سیگار و امثال آن به نمونه خاک اضافه نشود.
11- نمونه گیری باید از نقاط هموار مزرعه به عمل آید. نمونه های جمع آوری شده از پستی و بلندی و کانال ها به دلیل شسته شدن یا صعود املاح و یا رسوب مواد نمی تواند نشان دهنده ماهیت واقعی خاک از نظر EC ، PH و میزان عناصر غذایی آن باشد.
نحوه نمونه گیری از خاک :[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]

برای نمونه گیری از خاک ابتدا با بیل گودالی به عمق 30 سانتی متر در خاک حفر کرده و سپس از کنار گودال از مقطع صفر تا 30 سانتی متر یک نمونه خاک به وزن تقریبی یک کیلوگرم برداشته شود. بهتر است برای دقت بیشتر مسیر برداشت نمونه ها از حاشیه زمین انتخاب نشود و حدود یک متر فاصله رعایت شود. پس از جمع آوری و ریختن نمونه های خاک در ظرف مخصوص آن ها را بر روی یک پارچه یا نایلون تمیز ریخته تا خشک شود. خشک نمودن خاک بعد از نمونه برداری از فعالیت میکروارگانیسم های تجزیه کننده مواد آلی خاک جلوگیری می کند در نتیجه می توان برآورد دقیق تری از میزان ازت خاک داشت. لازم به ذکر است برای خشک نمودن نمونه ها نباید از وسایل حرارتی مصنوعی استفاده کرد. بعد از خشک شدن ، نمونه های جمع آوری شده را به خوبی با هم مخلوط نمایید. چنانچه در بین نمونه ها کلوخه خاک وجود داشته باشد نباید آن ها را حذف کنیم بلکه کلوخه ها را خرد کرده و سپس از مخلوط به دست آمده یک نمونه به وزن تقریب 2 کیلوگرم جدا و آن را در داخل یک کیسه پلاستیکی تمییز قرار داده و پس از نوشتن مشخصات دقیق بر روی کارت شناسایی نمونه شامل ( نام زارع ، محل مزرعه ، نام روستا و شهرستان ، مساحت قطعه ، عمق نمونه برداری ، کشت قبلی ، نوع و میزان کودی که احتمالاً مصرف شده و تاریخ نمونه برداری ) را نیز داخل کیسه پلاستیکی حاوی نمونه خاک قرار داده و درب آن را بسته و هر چه سریع تر به آزمایشگاه خاکشناسی منتقل کرد.

. منابع : مجتبی حاتمی کارشناس ارشد سازمان جهاد کشاورزی کرمانشاه
- زیتون – مجله علمی تخصصی کشاورزی – شماره 179 – 1386 تیرماه

مصرف اهن به روش چالکود

کيوي کار — Mon, 06 Sep 2010 19:02:36 GMT

گزارش نهائی طرح مشترک تحقیقی – ترویجی معرفی بهترین مصرف کود آهن در باغات گردو به روش چالکود

روش چالکود شکل خاصی از جایگزینی موضعی کودهای آلی و شیمیایی در خاک می باشد و این روش برای باغ های میوه طراحی شده است که معمولاً دارای مشکل زرد برگی آهکی ( کمبود یا کلروز آهن ) هستند . به هر حال محاسن آن فراوان بوده و اجرای آن در هر باغی مزایایی در برخواهد داشت و در این روش در نزدیک ریشه درخت محل سایه انداز چاله هایی حفر شده و سپس با کودهای آلی و شیمیایی پر می شود و از مزیت آین عمل می توان به قدرت تثبیت کنندگی ماده آلی ، که چاله توسط آن پر شده است اشاره نمود..
چکیده
آهک فراوان در خاک مشکل مهمی را در رشد و فعالیت ریشه درختان و جذب برخی از عناصر از جمله آهن ایجاد می کند، چاله های پر شده با ماده آلی و مکان های فاقد آهک محل مناسبی برای ریشه ها فراهم می آورد لذا به منظور اجرای این طرح دو منطقه گردو کاری انتخاب و در هر منطقه تعداد 20 اصله درخت گردوی یکنواخت انتخاب که 10 اصله به عنوان شاهد و 10 اصله به عنوان تیمار اعمال گردید و سپس نسبت به اجرای طرح در قطعات طرح و شاهد اقدام شد. به طوری که در قطعات تیمار با توجه به وضعیت درخت و نتایج تجزیه آزمایشگاه مقدار 1 تا 2 کیلوگرم کود سولفات آهن همراه با 20 کیلوگرم کود حیوانی به روش چالکود مصرف شد مصرف سایر کودهای عناصر پرمصرف نیز در قطعات تیمار و شاهد بطور یکنواخت انجام گردید و در زمان برداشت محصول عملکرد درختان تیمار و شاهد اندازه گیری گردید.
اهمیت اجرای طرح :
با توجه به اینکه در دو منطقه فوق باغات زیادی به گردو اختصاص دارد و اکثر اراضی این باغات به دلیل آهکی بودن با کمبود آهن روبرو می باشد لذا استفاده از کود آهن به روش چالکود در این باغات ضروری به نظر می رسد.
هدف
1. افزایش کمی و کیفی محصول گردو
2. آموزش باغ داران به استفاده صحیح از کودهایی شیمیایی
3. افزایش در آمد باغ داران با توجه به بالا بردن میزان عملکرد
روش اجرای طرح :
ابتدا باغات یکسان از نظر سن و یکنواختی و شرایط مساوی انتخاب شدند و در هر باغ 20 اصله درخت مشخص و تعداد 10 اصله به عنوان شاهد و 10 اصله به عنوان تیمار با مصرف کود سولفات آهن به میزان یک تا دو کیلوگرم برای هر اصله درخت و با توجه به سن و سال درختان به همراه یک کیلوگرم کود گوگرد کشاورزی همراه با 30 کیلوگرم کود حیوانی به صورت چالکود مصرف شد و سایر کودهایی پتاسه و فسفات و ازته بر اساس آزمون خاک و برگ به همین روش در قطعات طرح و شاهد انجام گردید.
تقویم عملیات اجرای طرح [فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
خرداد ماه سال 1381 : انتخاب محل مناسب جهت اجرای طرح در دو منطقه :
1. چلپوئیه چهار گنبد
2. گوئین
تیر ماه سال 1381 در هر منطقه :
1- 10 اصله جهت اجرای طرح ( تیمار )
2 - 10 اصله با عنوان شاهد
مرداد ماه سال 1381 :
نمونه گیری از خاک و برگ هر منطقه و ارسال به مرکز تحقیقات کشاورزی استان
اسفند ماه سال 1381 :
مصرف کود مورد نیاز در هر منطقه بر ارسال آزمون خاک و برگ
کود دهی در مناطق اجرای طرح بر اساس نتایج آزمون خاک و برگ در سال زراعی 82 – 81 شروع اجرای طرح در اسفند ماه
به ازای هر اصله درخت تیمار و شاهد 5/1 کیلوگرم ازت خالص طی سه مرحله ( 1.اواخر زمستان 2. اردیبهشت 3. تیر ماه )
نتیجه
1 – درصد ریزش میوه ها در هر دو محل در قطعه تیمار کمتر از شاهد می باشد.
2 – تعداد میوه ها در هر دو محل قبل و بعد از ریزش در قطعه تیمار نسبت به شاهد بیشتر می باشد.
3 – تیمارهای اعمال شده موجب افزایش درصد مغز شده و در نتیجه میزان پوکی ناقص در تیمار کاهش یافته است از نظر کیفیت و ارزش غذایی و سفیدی مغز میوه های تیمار بسیار بهتر از شاهد بوده و طعم آن نیز مطلوب تر می باشد لازم به توضیح است که سرمای بیش از حد روستای چلپوئیه باعث ریزش بیش از حد میوه شده بود..........................

نشانه های کمبود عناصر در گیاهان

کيوي کار — Mon, 06 Sep 2010 18:51:26 GMT

علائم کمبود عناصر در گیاهان
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

علائم کمبود ازت:[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
چون ازت جزء مهمی از ملکول کلروفیل را تشکیل می دهد و بدون وجود ازت حلقه های پرفینی چهار طرف ملکول کلروفیل تشکیل نخواهد شد، بنابراین اولین تظاهرات کمبود ازت ، رنگ پریدگی برگها است. برگها معمولا" رنگ روشن ، سبز مایل به زرد و زرد روشن پیدا می کنند و این به علت عدم تشکیل کلروفیل است. در اواخر رشد رنگ زرد ، قرمز و بنفش مایل به قرمز مشاهده می شود که در نتیجه تشکیل رنگ آنتوسیانین است. در کمبود ازت همچنین برگها کوچک، ساقه و شاخه ها لاغر هستند و معمولا" با زاویه کوچکی نسبت به ساقه اصلی می ایستند. شاخه های جانبی معمولا" کم تشکیل می شود. زردی رنگ برگ زیرین زودتر ظاهر می شود.

علائم کمبود فسفر:
[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید] [فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
در بعضی جهات کمبود ازت و فسفر با هم شباهت دارند. رشد قسمت هوائی و ریشه در هر دو کند یا متوقف می شود. برگها کوتاه ، باریک و نازک می شوند و رشد طولی گیاه عمودی بوده و ساقه های جانبی به ندرت ظاهر می شود. تعداد برگ و شاخه ها محدود شده و جوانه های کناری ممکن است به خواب بروند یا بمیرند. ظهور شکوفه وجوانه های برگی کم شده و بنابراین محصول دانه و میوه کم می شود.
ولی در فسفر رنگ برگها سبز تیره ، کدر مایل به آبی با ته رنگ برنزی یا بنفش است.
د رموقع کمبود فسفر رنگ میوه ها سبز و ممکن است به شدت رنگی شده باشند ، گوشت میوه نرم و شیره میوه خیلی ترش و خاصیت انباری آن ضعیف است.

علائم کمبود پتاسیم:[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
گیاهان مبتلا به کمبود پتاسیم معمولا" ضعیف ، کوتاه و کوچک هستند . رشد ساقه اصلی و شاخه ها متوقف گشته و فاصله میان گره ها کوتاه می شود، در صورت شدت کمبود، شاخه ها از انتها شروع به خشک شدن می کنند.
برگها در گیاه مبتلا به کمبود پتاسیم به رنگ سبز تیره مایل به خاکستری در می آیند و شفافیت خود را از دست می دهند و ممکن است رنگ پریدگی و زردی بخصوصی در بین رگبرگها مشاهده شود.
لب سوختگی برگها در گیاهان پهن برگ غالبا" به علت کمبود پتاسیم است.

علائم کمبود گوگرد:
[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
مهمترین علامت ، رنگ پریدگی و کوتاهی و کوچکی بوته است . ساقه های گیاهان مبتلا کوتاهتر و نازکتر از معمول است و بیشتر چوبی هستند ، سطح برگ کوچک و تعداد برگها کم می شود . تعداد و وزن میوه ها کاهش پیدا می کند.
زردی برگها ابتدا دربرگهای جوان مشاهده می شود. رنگ برگها یکنواخت و متمایل به زرد است و در موقع شدت بیماری کاملا" زرد می شود.
در هلو برگهای جوان ، زرد یا مایل به سبز هستند.برگهای پیر بدشکل و کج و معوج هستند. جوانه های انتهائی رشد نکرده و شاخه های جانبی رشد نمی کنند و برگهای روی آنها در شدت کمبود ، کمی قرمز هستند و پس از این مرحله خزان می کنند.

علائم کمبود کلسیم:
[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید] [فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید] [فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
برگهای جوان نزدیک شاخه بدشکل ، چروکیده شده و نوک برگ ها به طرف بالا و حاشیه آنها به طرف بالا یا پایین لوله می شود. حاشیه برگ نامنظم و پاره پاره می شود.رشد ریشه کم و انشعابات آن محدود است.روی ریشه لکه های قهوهای یا مرده نیز مشاهده می شود.

علائم کمبود منیزیم:
[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید] [فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]

[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
در ایران علائم کمبود منیزیم را در مرکبات شمال بخصوص درخاک های شنی و در گیاهان زینتی مشاهده کرده اند.
این علائم معمولا" در اواخر فصل ظاهر می شود.ابتدا از برگهای پیر شروع شده و به تدریج به برگهای جوان تر پیشروی می کند.
یکی از علائم کلروز برگهاست.
در درختان میوه با ایجاد زردی بین رگبرگها خودش را نشان می دهد که ممکن است از حاشیه و احیاناگ از کنار رگبرگ اصلی شروع شود و به تدریج سایر نقاط برگ را نیز بپوشاند. این کلروز بعدا تبدیل به رنگ ارغوانی یا بنفش می شود.
برگ ریزان یکی دیگر از علائم کمبود است که بیشتر در درختان میوه مشاهده می شود.

علائم کمبود آهن:
[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید] [فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
این علائم بیشتر در درختان میوه دیده می شود که بصورت زردی یا کلروز است ، این زردی معمولا" در برگهای جوان دبده می شود. رنگ پریدگی معمولا" بین رگبرگها بوده و خود رگبرگها سبز باقی می مانند. در بعضی انواع مانند گلابی ، برگها اصولا" سفید رنگ می شوند.

علائم کمبود روی:
[فقط کاربران عضو می توانند لینک ها را ببینند . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید]
در درختان میوه ابتدا رنگ برگها کمی زرد می شود و رنگ برگهای انتهایی شاخه کمی روشن تر است.فاصله میان گره ها در انتهای شاخه های جوان کم شده و برگهایی که از این جوانه ها بیرون می آیند باریک ، نازک و روشن تا سفید هستند.این علائم در هلو آن قدر ممکن است شدید شود که تمام سرشاخه ها لخت شوند. در باغات سیب کرج نیز این علامت به خوبی مشاهده می شود، در گلابی علائم خفیف تر است . در مرکبات ، برگها کشیده و ابلقی می شوند و سرشاخه ها ممکن است خشک شوند.
خسارت عمده کمبود روی ریختن میوه های درختان دانه دار و هسته دار درطول تکامل آنهاست .
در مرکبات کمبود روی با پوست کلفت شدن و ضخیم شدن سفیده و غیر قابل فروش شدن میوه مشخص می شود.